Na het kille Ashton-tijdperk waait in Brussel een frisse Italiaanse wind

Een zichtbare en sociaal vaardige coördinator, is de typering die klinkt als het over Federica Mogherini gaat. Mogherini is sinds november de nieuwe buitenlandchef van de Europese Unie. De voormalig minister van buitenlandse zaken van Italië wordt in Brussel ervaren als een verademing na de Britse Catherine Ashton, die onzichtbaar en gesloten zou zijn.

"Ashton wist nooit met wie ze sprak. Ze kon geen namen onthouden", zegt VVD-Europarlementariër Hans van Baalen. "Ik kan met Mogherini bellen of afspreken, dat was bij Ashton niet het geval."

Mogherini moet het hebben van netwerken. De Europese buitenlandchef is een van de vicevoorzitters van de Europese Commissie, leidt een diplomatieke dienst, en zit de maandelijkse vergaderingen van buitenlandministers voor, maar uiteindelijk beslissen de lidstaten over het buitenlandbeleid.

De baan is eerder te vergelijken met die van de hoogste ambtenaar op een Nederlands ministerie dan met de functie van minister of premier. De kracht van Mogherini is dat ze die beperkingen accepteert, denkt Van Baalen. "Een prominent leider als Tony Blair zou op deze positie niet werken. Je moet een klein ego hebben."

Dat is precies waarom D66-Europarlementariër Marietje Schaake Mogherini bekritiseert. "Ze lijkt bang om lidstaten voor het hoofd te stoten. Ze kan goed vergaderingen voorzitten, maar zou met scherpe uitspraken een gezamenlijk Europees beleid een impuls moeten geven."

Door haar dienende opstelling vermijdt Mogherini wel haar voornaamste valkuil. Rond haar voordracht in augustus klonk kritiek dat ze te zacht voor Rusland zou zijn. Italië voelt geen acute dreiging aan de oostgrens en heeft vanouds goede handelsbanden met Moskou. Later zei Mogherini wel dat Rusland zich 'momenteel niet als partner gedraagt', maar de twijfels bleven. In januari vroeg ze de buitenlandministers te kijken naar mogelijkheden om op termijn weer goede banden met Rusland aan te knopen. Mogherini's tekst werd meteen gelekt en commentatoren slepen de messen. Een hernieuwd Russisch offensief in Oekraïne drong haar nota vervolgens naar de achtergrond. "Ze peilt wat de reacties zijn, en gaat niet verder dan wat mogelijk is", schat Van Baalen in.

De Europese eenheid gaat bij Mogherini voor banden met Moskou. De Europese Commissie en haar diplomatieke dienst bereiden de sancties voor waarover regeringsleiders beslissen, en evalueren de effecten. Diplomaten van de fellere lidstaten geven toe dat Mogherini deze taken toch redelijk neutraal uitvoert.

En de mediterrane, sociaal-democratische achtergrond van Mogherini helpt om landen die minder enthousiast zijn over sancties binnenboord te houden, denkt PvdA-Europarlementariër Kati Piri. Mogherini was minister onder premier Renzi, met wie ze nog steeds goede contacten heeft. Ook in de omgang met de Griekse premier Tsipras is Mogherini's profiel een voordeel, denkt Piri. De Italiaanse vindt in Athene gemakkelijker gehoor dan een Noord-Europese havik.

... de buitenlandchef van de Europese Unie vandaag een bezoek brengt aan de Tweede Kamer.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden