Na flink wat kopjes koffie ligt er een compromis voor een pensioenakkoord

Beeld RV


Er ligt een voorlopig pensioenakkoord. Het plan voor een nieuwe pensioenstelsel wordt woensdag officieel gepresenteerd. Dat maakte de Sociaal-Economische Raad bekend. Het voorlopige resultaat is een toonbeeld van een tussenoplossing.

Na negen jaar praten is er een concept-pensioenakkoord. Als er later handtekeningen worden gezet, is een van de belangrijkste opdrachten van het kabinet-Rutte III gereed. De centrum-rechtse regeringsploeg heeft dan niet alleen de vakbonden aan boord gekregen, maar ook een deal weten te sluiten met de linkse oppositie.

De FNV gaat in een referendum alle leden vragen om een oordeel over het concept-akkoord. De uitslag daarvan laat ongeveer anderhalve week op zich wachten. Die stemming is spannend omdat de FNV een flink aantal leden telt van de SP, een partij die een compromis over pensioenen radicaal van de hand wijst.   

Mogelijk wordt er woensdag nog iets versleuteld aan het concept-akkoord. Maar de miljarden euro’s zijn verdeeld. Het kabinet trekt zeer ro­yaal de portemonnee voor bevriezing en daarna een langzamere stijging van de AOW-leeftijd. De druk om een akkoord te bereiken is bij alle partijen gigantisch: zonder een nieuw pensioenstelsel dreigen er volgend jaar sowieso kortingen op de pensioenuitkeringen.

Het compromis voor een pen­sioenakkoord is de afgelopen maanden met kopjes koffie bij vakbondsleiders, werkgevers en politici van de oppositie zorgvuldig voorgekookt. En het werd in de onderhandelingen gisteravond, op het ministerie van sociale zaken, rondgemaakt. Minister Koolmees (sociale zaken) en premier Rutte moesten op twee borden tegelijk schaken. Enerzijds wilden zij tot overeenstemming komen met de vakbeweging, anderzijds moest een meerderheid in de Tweede en Eerste Kamer worden georganiseerd. Voor dat laatste waren er gesprekken met GroenLinks en PvdA, partijen met goede relaties in de vakbeweging.

Tussenoplossing

In de Tweede Kamer heeft de coalitie van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie een meerderheid. Omdat ook PvdA en GroenLinks het pen­sioenakkoord waarschijnlijk omarmen, is er ook in de Eerste Kamer voldoende steun. De twee linkse partijen doen alleen mee als er ook handtekeningen komen van de vakbeweging. De partijen reageerden vandaag optimistisch na een nieuw gesprek met Koolmees en Rutte in het ­Torentje. PvdA-leider Asscher for­muleerde het nog even voorzichtig: “We zijn een stuk nader tot elkaar gekomen”.

Het voorlopige resultaat is een toonbeeld van een tussenoplossing. Er komt een aanzienlijke vertraging van de verhoging van de AOW-leeftijd. Nu stijgt die al in 2021 naar 67 jaar en komt er vervolgens een jaar bij als de levensverwachting een jaar hoger is. Het kabinet heeft toegezegd dat de AOW-leeftijd twee jaar wordt bevroren op 66 jaar en vier maanden. Daarna is er een stijging in kleinere stapjes naar 67 jaar in 2024. Vervolgens klimt de AOW-leeftijd acht maanden als de levensverwachting een jaar stijgt.

Mensen met een zwaar beroep kunnen drie jaar voor het bereiken van de AOW-leeftijd stoppen met werken. Nu geldt voor vervroegd pensioen nog een boete. Die wordt voor lagere inkomens afgeschaft. Omdat niet duidelijk is wat de definitie is van een zwaar beroep geldt de regeling voor iedereen. Eerder stoppen met werken betekent waarschijnlijk wel dat de werkgever een deel van het inkomen doorbetaalt en dat de werknemer zelf een deel van zijn pensioen vervroegd moet opnemen. Voor zelfstandig ondernemers, zzp’ers, moet het makkelijker worden om pen­sioen op te bouwen en er komt een verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering.

Over een nieuw pensioenstelsel zelf was eerder al voor een groot deel overeenstemming. Een vast pen­sioen bestaat straks niet meer; uitkeringen kunnen stijgen, maar ook dalen. Paradoxaal genoeg is in dat nieuwe systeem de kans op een ­hoger pensioen groter, want als de ­pensioengaranties zachter worden, hoeven er geen enorme buffers in de kas van de pensioenfondsen te ­blijven.

Het akkoord in punten

• Nieuw pensioencontract

Er wordt al bijna tien jaar over gepraat, en in november waren de werkgevers, werknemers en het kabinet het er eigenlijk al over eens, maar nu ligt het ook vast in een principe-akkoord: een nieuw pensioencontract. Er komt naar verluid keuze voor een pensioen dat afhankelijk is van de marktrente of voor een risicovoller pensioen dat in goede tijden sneller verhoogd kan worden, maar als het slecht gaat ook sneller daalt.

• Doorsneepremie

Ook verdwijnt de regeling dat jongeren meer bijdragen aan de pensioenpot dan ouderen. Dat was vroeger geen probleem toen iedereen een leven lang bij dezelfde werkgever bleef, want op een dag waren ze zelf oud en betaalden jongeren weer mee aan hun pensioen. Maar nu veel mensen overstappen naar een andere baas en dus een ander pensioenfonds of halverwege hun carrière voor zichzelf beginnen, begint het te wringen. Ze hebben dan jarenlang meer pensioen­premie betaald dan wat ze ooit uitgekeerd zullen krijgen. Het afschaffen van deze zogenoemde doorsneepremie kost wel 60 miljard euro. Onbekend is wie daarvoor opdraait.

• AOW-leeftijd

 Goed nieuws voor de huidige ouderen, want de pensioenleeftijd die nu op 66 jaar en 4 maanden ligt, wordt voor twee jaar bevroren. Daarna stijgt de leeftijd in stapjes naar 67 jaar in 2024. Als vervolgens de gemiddelde levensverwachting blijft stijgen, gaat de AOW-leeftijd daarna voor elk jaar dat we ouder worden met 8 maanden omhoog. En niet meer met een jaar zoals nu het geval is. Het was het grootste pijnpunt tijdens de onderhandelingen. Vorige week lag het openbaar vervoer nog een dag plat om een verhoging van de AOW-leeftijd tegen te gaan. Er is naar het schijnt geen maximum AOW-leeftijd afgesproken, dus voor jongere werknemers bestaat het scenario van pas met pak ’m beet 72 jaar met pensioen nog steeds.

• Vervroegde uittreding

Nog meer goed nieuws voor de huidige oudere werknemers, vooral die met lagere inkomens. Want de boete op vroegpensioen voor de werkgever verdwijnt als hun personeelslid minder dan 19.000 euro bruto per jaar verdient. De heffing was ingevoerd om vroegpensioen te ontmoedigen en zo ouderen langer aan het werk te houden. Zonder deze heffing wordt eerder stoppen met werken makkelijker dan nu, al heeft het wel gevolgen voor de hoogte van het pensioen.

• ZZP’ers

Het nieuwe pensioencontract moet het voor zelfstandigen makkelijker maken om deel te nemen aan een pensioenfonds. Maar het wordt niet verplicht. Wel worden zzp’ers met onvoldoende eigen vermogen straks verplicht om zich te verzekeren voor arbeidsongeschiktheid.

Lees ook: 

Voor een goed pensioen heeft Nederland wel een ov-staking over

Als het op de AOW-perikelen aankomt, hebben de vakbonden een groot deel van Nederland achter zich staan.

Minister voert druk op vakbonden op voor pensioenakkoord

Minister Koolmees beloofde vorige week al dat de AOW-leeftijd, ook op langere termijn, minder snel stijgt. Hij hoopte zo de vakbonden te verleiden een pensioenakkoord te tekenen.

Het stranden van het overleg over het pensioenstelsel is een enorme domper voor het kabinet (november 2018)

Het overleg over een nieuw pensioenstelsel mislukte in november vorig jaar. Het kabinet wist toen geen akkoord te bereiken met de werkgevers en de vakbonden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden