Na exact één jaar barstte de bom

Minister Kamp ontvangt deze week het belangrijke onderzoek naar schaliegas. Het verzet tegen de winning ervan neemt toe. Tegenstanders keerden de minister, niet toevallig vorige week, de rug toe. Een reconstructie.

Het is een bont gezelschap dat op 25 juni 2012 afreist naar Den Bosch. Deze maandagmiddag ontmoeten de leden van de zogeheten klankbordgroep elkaar voor het eerst, in een vergaderruimte boven het NS-station. Enkele provincies zijn vertegenwoordigd, twee gemeenten, een stichting van bezorgde burgers, de waterbedrijven. En er is een onafhankelijk deskundige: geoloog Salomon Kroonenberg. De meesten delen dezelfde vrees: de winning van schaliegas in de Nederlandse bodem. Deze bijeenkomst, onder leiding van het ministerie van economische zaken, is vooral een kennismaking. De notulist noteert: 'De contactgegevens worden uitgewisseld.'

Exact een jaar later, op 25 juni 2013, valt de klankbordgroep uiteen. De meeste deelnemers hebben het overleg boos verlaten omdat het ministerie afspraken zou schenden. Wethouder Peter van de Wiel van de gemeente Boxtel zegt: "We worden totaal niet serieus genomen." Minister Henk Kamp van economische zaken ziet precies gebeuren waar hij bang voor was. Tegenstanders van schaliegas, die hij juist in de buurt wilde houden, lopen van hem weg. Als gevolg zal het maatschappelijk verzet weer verder toenemen. Waar ging het mis?

Ergens in 2010 slaat Willem Jan Atsma, een arts-epidemioloog uit het Brabantse Helvoirt, de regionale krant open en leest daarin een berichtje over zijn gemeente (Haaren), die toestemming geeft voor boringen naar schaliegas. Atsma bekijkt het kaartje met de boorlocatie: "Wat denk je? Precies het gebied waar ik altijd mijn hond uitlaat." Hij verdiept zich in de gaswinning, schrikt van de schadelijke gevolgen in het buitenland, en organiseert het protest in Nederland. Het resulteert in de stichting Schaliegasvrij Haaren. Sindsdien groeit de weerstand tegen de winning van het gas gestaag.

In 2011 beseft toenmalig minister van economische zaken Maxime Verhagen dat onafhankelijk onderzoek naar de risico's van de boringen nodig is voordat hij groen licht kan geven voor (proef)boringen. Hij komt ook zelf met het idee van een klankbordgroep: tegenstanders van het gas moeten de kans krijgen het onderzoek te begeleiden. Daardoor zal het aan kracht winnen.

Die klankbordgroep komt begin 2013 nog twee keer bijeen, beide keren in vergadercentrum La Vie in Utrecht. Het lukt de leden om het onderzoek, dat wordt uitgevoerd door een consortium van verschillende partijen, op enkele punten aan te passen. En, wat voor de aanwezigen belangrijk is: het ministerie zegt toe dat ze eind mei inzage krijgen in het conceptrapport van het consortium. De schaliegas-tegenstanders uit de klankbordgroep koesteren de hoop dat het eindrapport nog in hun voordeel kan worden beïnvloed.

Het wordt 15 mei. Minister Kamp zegt in de Tweede Kamer dat het schaliegas-rapport niet op 1 juli openbaar wordt, zoals tot dat moment verondersteld, maar pas aan het einde van het zomerreces. Kamp wil een debat over de winning van schaliegas nadat hij zijn eigen standpunt heeft bepaald, niet eerder. Bovendien krijgt de klankbordgroep te horen dat alleen diegenen die geheimhouding beloven, komende woensdag een presentatie van de onderzoeksresultaten krijgen.

Van de twaalf leden uit de klankbordgroep hebben er vier getekend. Atsma deed dat niet. "Het ministerie breekt duidelijk een belofte. Hoe hard kan een afspraak zijn?" Het hele conceptrapport mee naar huis nemen voor intern beraad is wat anders dan een presentatie van de conclusies, zegt hij. "Het rapport is dan al klaar." Wat Kamp doet, is zijn eigen onderzoek in diskrediet brengen. "Hij wilde juist draagvlak creëren, het omgekeerde is gebeurd."

Het wordt een magere tafelbezetting woensdag. Brabant Water is present, net als de Rabobank, branchevereniging Nogepa van olie- en gasbedrijven en Vewin, de vereniging van drinkwaterbedrijven. "Het is duidelijk dat het ministerie die bewuste afspraak niet nakomt", zegt Marco Zoon van Vewin. "Maar we lopen niet weg van tafel. Dan heb je helemaal niets meer te zeggen."

Geoloog Kroonenberg zal er overmorgen ook bij zijn. Hij betreurt het dat een aantal leden uit de groep 'zichzelf buitenspel heeft geplaatst'. Hij zegt ook dat "de uitgetreden leden ongetwijfeld ten doel hebben gehad de publieke opinie te beïnvloeden. Of zij daarin geslaagd zijn, moet na de zomer blijken."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden