Na eeuw ten hemel opgenomen

NIJKERK - De Vereniging van Predikanten van de Gereformeerde Kerken in Nederland is aan haar laatste maanden bezig. Haar voortbestaan is niet langer 'opportuun', vindt het bestuur, nu gereformeerde dominees dankzij de kerkfusie langzaam uitsterven. Gisteren lag het opheffingsvoorstel ter tafel tijdens hun jaarvergadering in Nijkerk.

Voorzitter Richard Vissinga, predikant te Enschede, hoopt vooraf op een 'vreugdevolle' najaarsvergadering - hoewel zijn vereniging-met-de-lange-naam vermoedelijk voor het allerlaatst bijeenkomt. ,,Nee”, zegt hij. ,,Ik zou niet zeggen dat we de VPGKN ten grave gaan dragen. Ze wordt ten hemel opgenomen - dat klinkt veel vrolijker.”

En inderdaad, de stemming te Nijkerk is vandaag allerminst bedrukt te noemen. Zo de 130 aanwezige gereformeerde dominees al bevangen zijn door nostalgie en weemoed, dan weten ze dat goed te verbergen.

Het bestuur van de VPGKN kwam zelf met het voorstel tot opheffing.

(Een paar jaar geleden werd het nog verworpen.) Voornaamste reden: gere-formeerde dominees zullen nu écht zoetjesaan uitsterven. Sinds de grote kerkfusie op 1 mei is elke nieuw bevestigde predikant 'protestant'.

Al een tijdje werkt de predikantenvereniging - opgericht in 1911, 896 leden - blijmoedig samen met haar grote broer, de Bond van Nederlandse Predikanten. Die is van oorsprong hervormd en meer gericht op de stoffelijke kanten van het ambt. Nu acht het bestuur de tijd rijp om integraal in de BNP op te gaan.

Alleen van hun traditionele najaarsconferenties in Nijkerk kunnen de gereformeerde dominees nog geen afscheid nemen. Een 'conferentiecommissie' moet ervoor zorgen dat die behouden blijven. Onze conferenties, zeggen de gereformeerden, zijn nu eenmaal ánders dan die van de hervormde collega's, elk voorjaar in de Utrechtse Dom. In Nijkerk is het 'knusser', 'serieuzer', 'meer gericht op ontmoeting en toerusting'.

,,En zij hebben saucijzenbroodjes” zegt de ene gereformeerde dominee, ,,wij soep met brood.”

,,Zij lopen in pak”, zegt de andere.

,,bij ons is het gehalte spijkerbroeken en truien vrij hoog.”

In de volle zaal in Nijkerk is - na jaarrede en begroting - punt 3 aan de orde, het opheffingsvoorstel. ,,Als u het niet wilt”, zegt de voorzitter laconiek, ,,ontstaat er een andere situatie.”

Jaap Faber, emeritus predikant te Kampen, heeft 'enige vragen'. Dat de club niet kan blijven voortbestaan, begrijpt hij. Maar dat er niets anders van overblijft dan een conferentiecommissie? Het doet hem ('Een boeddhistisch beeld') denken aan de druppel die verdwijnt in de oceaan. Faber mist 'fantasie' in het voorstel, zegt hij. En hij maakt zich bezorgd om het gereformeerde erfgoed ,,dat toch echt de moeite waard is”. Kan het vermogen van 64 000 euro - dat straks integraal naar de BNP gaat - niet aangewend voor een stichting? Die jaarlijks een Bavincklezing organiseert - genoemd naar de grote gereformeerde theoloog?

De Kampense dominee krijgt weinig bijval. Het bestuur belooft bovengenoemd 'signaal' van Jaap Faber 'mee te nemen' naar de BNP. De zaal knikt instemmend. ,,Ik constateer tot mijn vreugde”, zegt de voorzitter even later, ,,dat de vergadering unaniem instemt met de opheffing.” En zo slaapt de 93jarige rustig in.

Hoe het is om van gereformeerd nu protestants predikant te zijn - daarover gaat de rest van de conferentie.

,,Het houdt de gemoederen erg bezig”, zegt bestuurslid Maarten Mook uit Sneek, een paar dagen eerder. ,,De wet van de grote getallen is voor gereformeerden best een pijnpunt.”

In de gefuseerde gemeenten van de nieuwe Protestantse Kerk zijn de hervormden steevast in de meerderheid. Gereformeerde dominees, gewend aan een overzichtelijke kaartenbak, krijgen ineens duizenden leden onder hun hoede. Dat vergt, zeggen betrokkenen, veel aanpassingsvermogen. 'Met gereformeerde ijver' al je schaapjes nalopen, lukt niet meer.

En natuurlijk zijn er de moeilijker te benoemen 'cultuurverschillen'. Bestuurslid Maarten Mook: ,,Wij zijn twee kerken die een eeuwlang langs elkaar hebben geleefd. Je hebt een eigen nestgeur, een eigen kerkorde, een eigen liturgie. En hervormde dominees laten zich minder gelegen liggen aan de kerkenraad. Die zeggen: mijn Opdrachtgever zit boven in de hemel.”

Emeritus predikant Klaas Wigboldus uit Den Haag probeert zijn collega's te bemoedigen. ,,De gereformeerde kaartenbak had in al zijn overzichtelijk-heid ook iets dwangmatigs.” Uit beide tradities, hervormd en gereformeerd, moet je volgens hem het beste kiezen. Maar zonder idealen, zegt hij, raak je de weg kwijt. ,,En zonder passie wordt een verandering nooit een vernieuwing.”

Ook Jaap Smit - ooit hervormd predikant en organisatieadviseur, nu directeur Slachtofferhulp Nederland - roept op tot passie en ideaal. Kort samengevat: hou op met zeuren over kerkgebouwen en kaartenbakken. Lees het bijbelboek Exodus, 'het beste boek over verandering'. Mozes was 'de leider met een visie' die de gelovigen ook nu nog nodig hebben. Hij leidde het murmurerend volk met vaste hand voorbij het point of no return - lees de Rode Zee, lees de kerkfusie. Dat moeten hedendaagse dominees ook doen, vindt Jaap Smit. Pas dan kan de kerk weer naar buiten, de straat op, waar ze hóórt.

De predikant als bevlogen leider? Een jonge dominee uit Friesland staat op. Drie soorten protestanten moet ze in haar dorp bij elkaar zien te brengen. ,,Het probleem met de kaartenbak is: wie zijn wij nu? Dat heeft weerslag op je eigen identiteit. Wat betekent voor mij nog het gereformeerd-zijn? Ik ga liever samen met de gemeente die zoektocht aan dan dat ik pretendeer te weten waar ik uitkom.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden