Na een vileine vraag viel bijl voor Veenhof

AMSTERDAM - Jan Veenhof is terug bij zijn gemeente in het Zwitserse Thun. Tien weken verbleef hij als gasthoogleraar aan het Calvin-Seminary van de Christian Reformed Church, in Grand Rapids in de Amerikaanse staat Michigan. De idyllische rust werd verstoord toen een artikeltje uit de behoudende tegenhanger van dit seminarie een vileine vraag opwierp: Hoe safe is Grand Rapids nog?

In 1987 had Veenhof (62) zich ooit uitgesproken voor het goed recht van homoseksuelen om 'in liefde en trouw' als stel samen te leven. Het homohuwelijk was toen nog niet uitgevonden en de weinig revolutionaire Veenhof is daar ook nu niet voor, laat staan toen. Homoseksualiteit is sindsdien zijn thema niet. Het kwam ook niet ter sprake bij de gesprekken met seminariepresident James DeJong van Calvin Seminary, een oude vriend. Het bewuste boekje stond niet op Calvin's bibliotheek en de leeropdracht had niets met seksuele ethiek te maken. Veenhof moest de aanstaande dominees met hun veelal Nederlandse achternamen iets leren over Kuyper en Bavinck en andere gereformeerde coryfeeën van weleer en ook over zijn specialisme, de theologie van de Heilige Geest.

Veenhof, oud-hoogleraar aan de VU, is al jaren gelukkig als dominee in Zwitserland, maar de uitnodiging uit Grand Rapids trok hem erg aan. Hij wilde graag de gelegenheid grijpen om de Amerikaanse variant van het gereformeerdendom nader en van nabij te leren kennen. De drie jaar waar ze hem voor vroegen vond hij te veel: tweemaal tien weken, dit najaar en najaar 1997 wilde hij graag doen. Aldus afgesproken, Veenhof heeft een heerlijk semester achter de rug, kreeg een prettig onthaal bij studenten en collega's, dank en eer voor zijn inbreng en hij zou volgend jaar augustus beslist terugkomen.

Het feest gaat niet door. Een beteuterde president De Jong heeft hem laten weten dat de druk van tegenstanders en geldschieters te groot is. Veenhof zal het niet aanvechten: hij is niet van deze leeropdracht afhankelijk en hij wil het seminary geen gedonder bezorgen; hij verwacht wel dat het CRC-seminarie ook mèt zijn vertrek intern een probleem heeft en zichzelf een slechte pers bezorgt.

Uit het niets was Veenhof in oktober opgebeld vanaf de verre Veluwe door het Reformatorisch Dagblad, dat nauwe banden onderhoudt met de CRC en met wat zich daar van vaderlandse oorsprong ter rechterzijde van bevindt. Of hij voor het homohuwelijk was dan wel of hij nog steeds achter zijn opvattingen over homoseksualiteit stond van toen. Veenhof bevestigde dat dit laatste het geval was en voegde eraan toe dat zijn opvattingen daarover in Grand Rapids niet aan de orde waren.

Zwarte-kousen-complot

Het RD maakte er een verhaal van en - met het tijdsverschil - waren nog op dezelfde dag in Grand Rapids de rapen gaar; vanuit het Midwestern American Reformed Seminary (Mars), in de staat Indiana, kwam de in Kampen (vrijgemaakt) gepromoveerde prof. Kloosterman met hetzelfde uit 1987 op de proppen met de insinuatie dat in Grand Rapids CRC-jongens tegenwoordig les kregen van mensen die 'de verkeerde kant' op willen - neem bijvoorbeeld die Veenhof, u weet wel, die homoseksualiteit goed praat. Kom bij het Mars, daar heb je dat niet, was de boodschap.

Hoe het precies in zijn werk is gegaan weet Veenhof niet, wel dat er lijnen lopen. De buitenstaander krijgt de indruk van een zwarte-kousen-complot, van het soort dat alleen in de Romana scheen voor te komen.

Veenhof legt uit dat de CRC in Amerika in een moeilijke positie zit. Aan de ene kant hebben ze - althans voor een deel en met veel hangen en wurgen - de vrouw in het ambt aanvaard. Daarmee zijn ze afgeschreven door de koepel van behoudende kerken van presbyteriaanse snit. Aan de andere kant zijn ze mordicus antihomo, officieel ook aan Calvin Seminary, en dat maakt de CRC onaanvaardbaar voor de progressievere kerken.

Het is Veenhofs ervaring dat vooral CRC-leden die als gereformeerden in de jaren zestig zijn geëmigreerd, zo fel zijn: een en al vrees dat de CRC op hetzelfde hellende vlak komt als hun vroegere moederkerk. De CRC zit klem tussen de 'zwaren' die van geen Schrift-kritiek, vrouw in het ambt, homoseksualiteit en moderniteit willen weten en aan de andere kant de 'midden-orthodoxen', al meerdere generaties in de V.S., een slagje rechtzinniger dan de gemiddelde gereformeerde hier, maar niettemin aangeraakt door al wat er in Amerika religieus en theologisch te koop is. Ongeveer 20.000 van 350.000 leden van de CRC hebben, zonder helemaal met hun kerk te breken, een eigen behoudend kerkverband gevormd, waar men vooral niet het gevaar loopt een vrouwelijke dominee te treffen.

De bijl viel vlak voor het einde van het semester; Veenhof heeft zijn colleges afgemaakt en kijkt nu thuis in Thun nog wat papers na. Een CRC-predikant die homo is, maar volgens de regel van zijn kerk celibatair leeft, tekende aan dat de affaire een negatief signaal uitzendt naar CRC-homo's, namelijk “dat wij niet welkom zijn”.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden