Na een kwart eeuw zijn grenzen in Duitsland weer erg actueel

President Joachim Gauck tijdens zijn redevoering. Beeld epa
President Joachim Gauck tijdens zijn redevoering.Beeld epa

Bij een viering hoort een thema, ook in Duitsland. Maar toen de organisatoren het thema Grenzen überwinden - grenzen overwinnen - bedachten voor de viering van 25 jaar Duitse eenheid, konden ze nog niet vermoeden hoe erg die woorden zouden wringen.

Want grenzen zijn ineens weer hoogstactueel geworden in het land dat vandaag vierde dat het precies een kwart eeuw geleden een land werd. De toestroom van vluchtelingen naar Duitsland bracht het land er vorige maand toe om tijdelijk weer grenscontroles in te voeren.

En dat is even slikken voor veel progressieve Duitsers, die het wegvallen van de grens tussen de Bondsrepubliek en de DDR in 1990 zagen als de opmaat voor het wegvallen van de grenzen binnen Europa, en die nu het gevoel hebben dat ze terugzakken in de nationalistische barbarij.

Cynisch
Zo memoreert columnist Mely Kiyak in Die Zeit even fijntjes dat tijdens de feestelijkheden geen treinverkeer plaatsvindt tussen Hongarije, Wenen en Duitsland: inderdaad, precies die route die DDR-burgers in 1989 gebruikten om naar het Westen te vluchten. En dus worden de gezagsdragers tijdens de feestelijkheden in ieder geval niet afgeleid door de noodzaak om noodopvang te regelen voor vluchtelingen, voegt Kiyak er cynisch aan toe.

Niet iedereen is zo cynisch. Maar het gevoel dat Duitsland meer moet doen om vluchtelingen te helpen, wordt breed gedeeld. Zo zien de Groenen het thema juist als een positieve aansporing: "De grote opgave, om vluchtelingen op te nemen en te integregen, moeten we net zo vastberaden en solidair oppakken als de uitdagingen van de Duitse eenheid, 25 jaar geleden."

Zulke geluiden vertegenwoordigen nog steeds de hoofdstroom van de Duitse publieke opinie, waar rechtspopulisme minder voet aan de grond heeft gekregen dan in andere Europese landen. Toch groeit ook in Duitsland de bezorgdheid over de vraag of al die asielzoekers wel te integreren zijn.

Samengroeien
De Duitse president Joachim Gauck probeerde vandaag in zijn redevoering al die verschillende geluiden te vertegenwoordigen, en ook een verbinding te leggen tussen toen en nu. Hij parafraseerde Willy Brandt, de oud-kanselier die in 1989 had gezegd dat "we ons nu in een situatie bevinden, waarin samengroeit, wat samenhoort".

Nu is het anders, zei Gauck. Nu moet samengroeien wat niet per se samenhoort. En daar hoort niet alleen gastvrijheid bij, daar horen ook verplichtingen bij. "Tolerantie voor intolerantie zal er bij ons niet zijn."

Europese eenwording
Maar zoals veel Duitsers leeft ook Gauck naar het woord van Thomas Mann, die in 1953 sprak: "Wij moeten niet streven naar een Duits Europa, maar een Europees Duitsland."

En dus zag Gauck die grenzen alsnog wel verdwijnen, en kan de vluchtelingencrisis daar zelfs toe bijdragen. Die kan namelijk, zo hoopt Gauck, aanleiding zijn voor verdere Europese integratie: "De druk heeft de Europese staten tot nu toe niet bij elkaar gedreven. Toch laten de recentste beslissingen van de Europese Unie zien: de enige oplossing in de vluchtelingencrisis is een Europese oplossing."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden