Na een eeuw is de blijdschap over het ontstaan van Groot-Roemenië nog voelbaar

De bouw van de Kathedraal van de Redding van het Volk in Boekarest, Roemenië. Beeld r v

Op 1 december is het honderd jaar geleden dat het Hongaarse Transsylvanië Roemeens werd, een gebeurtenis die in beide landen heel verschillend verwerkt is. Een tweeluik over Roemeense vreugde en Hongaars verdriet, met vandaag: Boekarest viert zondag de geboorte van Groot-Roemenië met de wijding van de Kathedraal van de Redding van het Volk. 

Aan de rand van een immense bouwpunt staat de nieuwe Nationale Kathedraal in de steigers. Rondom zijn een tiental kranen en ­honderden bouwvakkers druk aan het werk. Even verderop wachten de dakkoepels op plaatsing. “Bijna klaar”, zegt Aurelian Iftimiu, hoofdredacteur van Basilica, het informatieorgaan van het Roemeense orthodoxe patriarchaat, op de vraag hoe ver de bouw gevorderd is.

Dat mag ook wel, want morgen wordt de kathedraal officieel gewijd. Maar bijna klaar? Iftimiu geeft toe dat het nog wel vijf jaar kan ­duren voor de deur voor gelovigen opengaat. Maar klaar of niet klaar, dit jubileumjaar kan moeilijk ­voorbijgaan zonder wijding van de ­Kathedraal van de Redding van het Volk.

Plots een staat van formaat

Die naam heeft betrekking op het einde van de Eerste Wereldoorlog, toen het huidige Roemenië ­gestalte kreeg. Als een van de ­overwinnaars wist het tot dan toe onbetekenende Balkanland zijn grondgebied fors uit te breiden. Niet alleen het Hongaarse Transsylvanië, maar ook Boekovina, de ­Banaat en Bessarabië werden deel van het in 1881 ontstane Roemeense koninkrijk, ook al gebeurde dat niet zonder slag of stoot (zie verderop in dit artikel). 

Voor de Roemenen luidde 1 december 1918, de dag dat Transsylvanië zich aansloot, het einde in van een dramatische periode van oorlog, honger en tyfusepidemieën en het begin van nationale eenheid. “In plaats van te verdwijnen, werden we in een klap een middelgroot Europees land”, zegt historica ­Cristina Paiusan Nuica van het ­Nationaal Museum in Boekarest.

Het plan om die overwinning te bekronen met de bouw van een ­kathedraal voor de redding van het volk stamt al van voor de Tweede Wereldoorlog. Niet alleen de naam, maar ook de standplaats maakt ­duidelijk dat dit gebouw een andere betekenis heeft dan alle andere ­kerken in het land. Het staat pal naast het Roemeense parlement, dat gevestigd is in het immense ­paleis dat de communistische dictator Ceausescu ooit liet bouwen. 

Voordat de kathedraal morgen officieel ingewijd wordt, staat er nog veel te gebeuren. Naar verwachting kunnen kerkgangers pas over vijf jaar gebruik maken van het kolossale gebouw. Beeld AFP

Paleis en kathedraal staan op hetzelfde terrein en worden door een gemeenschappelijke muur omringd. Ze strijden om de titel ‘grootste en belangrijkste’. Met zijn 120 meter lengte en hoogte is het kerkgebouw weliswaar lang niet zo breed, maar wel hoger dan het ­parlement. De bouwkosten, vooraf begroot op 400 miljoen euro maar waarschijnlijk veel meer, worden grotendeels door de regering betaald. Daarnaast dragen gemeenten een steentje bij. De hele opzet ­suggereert een innige band tussen staat en orthodoxe kerk.

Dat klopt, zegt Toma Patrascu van de Vereniging van Seculiere Humanisten: “De orthodoxe kerk ziet zichzelf als Roemeense nationale kerk. Dat blijkt niet alleen uit de naam en plaats van de kathedraal, maar ook uit haar politieke rol, zoals het initiatief voor het referendum tegen homohuwelijken.” 

Wedijveren met Belgrado

Dat dat referendum ondanks alle inspanningen van lokale priesters mislukte, illustreert dat de kerk haar maatschappelijke invloed overschat, maar dat stelt Patrascu niet per se gerust. “Ik vrees dat ze daaruit de conclusie trekt dat ze zich juist meer, niet minder in de nationale politiek moet mengen.” En net als in de jaren dertig speelt de kerk daarbij volgens hem in op het Roemeense nationalisme. “Ze zijn tegen vernieuwingen, anti-westers, anti-Navo en pro-Russisch.” 

Maar voor Iftimiu spreekt het ­vanzelf dat de orthodoxe kerk een politieke rol speelt en dat de staat de kathedraal financiert. Per slot van ­rekening vertegenwoordigt ze ­volgens de laatste volkstelling zo’n 88 procent van de bevolking.

Dat de nieuwe kathedraal te duur en te groot wordt, vindt hij onzin. Het is juist mooi als het gebouw kan wedijveren met de orthodoxe kathedraal in Belgrado, de grootste ter wereld. En hoewel aan de bouw een forse discussie over de standplaats voorafging, is de plek volgens hem niet meer dan een praktische keuze: “Toen Ceausescu zijn paleis bouwde, zijn vijf kerken gesloopt. Die grond is gewoon eigendom van de orthodoxe kerk.”

De uitbreiding van het Roemeense koninkrijk

Voor Roemenië Transsylvanië toeviel, dreigde het land te worden weggevaagd. In 1916 waren de Roemenen met weinig succes aan geallieerde zijde de oorlog ingegaan. In maart 1918 dwong Oostenrijk-Hongarije Roemenië grote gebieden af te staan. ‘De koning vluchtte uit angst voor een revolutie. Feitelijk hadden we geen ­onafhankelijke staat meer’, zegt historica Cristina Paiusan Nuica. 

Het tij keerde toen Duitsland, Oostenrijk-Hongarije en Turkije op 11 november 1918 definitief de strijd opgaven. Kort daarna sloot Boekovina zich bij Roemenië aan. Op 1 december stemden 1228 afgevaardigden uit alle delen van Transsylvanië unaniem voor aansluiting. Zo staat het in de Roemeense schoolboekjes, maar een essentieel detail ontbreekt. Nuica: ‘Alleen Transsylvaanse Roemenen waren aanwezig. Hongaren namen niet deel aan de stemming.’

Die Hongaren, een derde van de bevolking, vroegen om regionale autonomie. ‘In plaats daarvan kregen ze de optie om naar Hongarije te gaan. Dat gebeurde massaal.’ 

Lees ook: Macron: ‘De les van WO I mag niet die zijn van rancune van het ene volk tegen het andere’

In Parijs herdachten wereldleiders de Eerste Wereldoorlog. Maar achter de schermen ging het over heel andere zaken

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden