Na dik vier jaar is het voorbij voor de liberale crimefighters

Van een vliegende start naar een pijnlijke crash. Zo vallen de carrières van Ivo Opstelten en Fred Teeven binnen de kabinetten-Rutte samen te vatten. Dik vier jaar geleden begonnen de VVD'ers samen op het ministerie van veiligheid en justitie. Gisteravond traden ze samen af, nadat duidelijk werd dat er niet 1,25 - zoals Opstelten vorig jaar beweerde - maar 4,7 miljoen gulden gemoeid was met de deal die toenmalig officier van justitie Fred Teeven sloot met de veroordeelde drugscrimineel Cees H.

Voor beiden was het werk van bewindspersoon in 2010 nieuw. Opstelten had een lange carrière als burgemeester achter de rug, onder meer in Delfzijl, Utrecht en Rotterdam. Volksvertegenwoordiger was hij nooit geweest. Teeven werkte lang als officier van justitie en was voor hij staatssecretaris werd Kamerlid; kort voor Leefbaar Nederland, langer voor de VVD.

Als minister en staatssecretaris op het departement van veiligheid en justitie - het woord veiligheid kwam er onder hun bewind bij - konden Opstelten en Teeven zich meteen profileren als harde, strikte crimefighters. Coalitiegenoot CDA en gedoogpartner PVV legden hen geen strobreed in de weg. Aanpakken en doorpakken, dat waren de woorden die in die dagen veel klonken op het Binnenhof.

Dat crimefightersimago droeg het duo met trots. Immers, met de VVD aan de knoppen zou Nederland veiliger en leefbaarder worden. Daar moet je criminaliteit voor bestrijden. Dus volgden voorstellen zoals het uitbreiden van de fouilleerbevoegdheden en het cameratoezicht en het opleggen van minimumstraffen en zwaardere straffen bij geweld tegen politie.

Het kwam de twee op kritiek te staan; ze zouden de principes van de rechtsstaat aan hun laars lappen en geen oog hebben voor het belang van privacy. Opstelten mocht in dat kader meerdere keren de Big Brother Award in ontvangst nemen. Zijn reactie was snedig: in zijn werkkamer liet hij eens een drone op zijn bureau landen, om daarna te benadrukken hoe belangrijk deze vliegende apparaten zijn voor de veiligheid van burgers.

Na de val van Rutte I en het toetreden van de PvdA tot het kabinet moesten het duo een andere toon aanslaan. Konden ze zich onder het eerste rechtse kabinet nog stevige taal permitteren - Teeven sprak van een 'inbrekersrisico' toen een insluiper in Diessen omkwam - met de PvdA erbij moest dat anders.

Met dat nieuwe kabinet veranderde ook de onderlinge portefeuilleverdeling. Teeven stak zijn vinger op toen premier Rutte iemand zocht voor asielzaken - CDA'er Gerd Leers was vertrokken. Amper beëdigd in Rutte II stond Teevens positie ter discussie nadat een Russische asielzoeker zelfmoord pleegde in een cel waar hij nooit in had mogen zitten. Van een nipte Kamermeerderheid mocht de VVD'er door.

Waar Opstelten zich de laatste jaren stortte op de nationale politie, het bestrijden van criminaliteit en de aanpak van terrorisme en jihadisme, nam Teeven 'zachtere' onderwerpen onder zijn hoede. Hij voerde het kinderpardon uit, spande zich in voor Congolese adoptiekinderen van Nederlandse ouders, was betrokken bij de overheveling van de jeugdzorg naar gemeenten en net als onder het vorige kabinet bleef hij zich inspannen voor meer rechten voor slachtoffers.

Het laatste jaar liep het wat stroever. Opstelten kreeg kritiek op zijn warrige debatstijl, Teeven zag zijn enkelbandplan en bezuinigingen op de rechtsbijstand stranden in de senaat. Daarnaast hing de schikking met Cees H., uit Teevens vorige leven, sinds een jaar als een schaduw over het VVD-duo. De Kamer bleef peuren in de zaak, tot het ministerie gisteren met een cruciale 'schermprint' op de proppen kwam.

in het nieuws omdat ...

... de staatssecretaris en de minister gisteren opstapten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden