Na de vreugde komt de realiteit: Zuid-Afrika moet belasting verhogen

Minister van financiën Malusi Gigaba Beeld EPA

Na de extase over de machtswisseling zet de begroting Zuid-Afrika met beide benen op de grond.

Belastingenverhogingen zijn hard nodig om Zuid-Afrika uit het economische moeras te trekken, was de boodschap van minister van financiën Malusi Gigaba vandaag in de jaarlijkse begrotingstoespraak.

De btw zal worden verhoogd, van 14 naar 15 procent. Het is de eerste btw-verhoging in Zuid-Afrika sinds 1993. De 2,5 miljard euro die alle belastingverhogingen samen opbrengen, moet het oplopende financieringstekort van de overheid afremmen. De btw-verhoging kwam vandaag hard aan in Zuid-Afrika. De verhoging lijkt essentieel om een afwaardering door het kredietbeoordelingsbureau Moody’s te voorkomen. Moody’s is de enige van de drie grote mondiale kredietbeoordelaars die Zuid-Afrika nog niet met de junkstatus brandmerkt. Doet het dat wel, dan valt het land uit de Citigroup’s World Government Bond Index (WGBI). Dat betekent dat veel grote beleggingsfondsen niet meer in Zuid-Afrikaanse staatsobligaties mogen investeren.

Minister Gigaba sprak van een ‘moeilijke, maar hoopvolle begroting’. Daarmee lijkt hij – en achter de schermen de nieuwe president Cyril Ramaphosa – een balans te zoeken tussen het extatische optimisme van de afgelopen week en de nog altijd lastige economische realiteit. Sinds Ramaphosa in december werd gekozen tot nieuwe ANC-partijleider, is het economische vertrouwen in Zuid-Afrika gegroeid. Dat hernieuwde optimisme kwam vorige week tot een climax toen de impopulaire president Jacob Zuma aftrad. De beurs steeg in een paar dagen met 5 procent. De Zuid-Afrikaanse munt klom 12 procent ten opzichte van de dollar. Buitenlandse investeerders kochten de afgelopen twee weken voor bijna een miljard euro aan Zuid-Afrikaanse aandelen op. Maar de vandaag gepresenteerde begroting maakte duidelijk dat pijnlijke ingrepen nog altijd noodzakelijk zijn om de financiële balans, na jaren van onzeker en roekeloos economisch beleid, recht te trekken.

Grondherverdeling

Het ministerie van financiën voorspelt voor dit jaar slechts 1,5 procent groei. Juist boven de belangrijke agrarische sector pakken zich donkere wolken samen. Regeringspartij ANC nam in december een resolutie aan die aandrong op een snellere herverdeling van landbouwgrond. Tijdens nagenoeg de hele twintigste eeuw, waarin racistisch kolonialisme en de apartheid in Zuid-Afrika de boventoon voerden, mocht de zwarte bevolking in 87 procent van het land geen grond bezitten. Zij werd vaak ‘verplaatst’ en verloor haar eigendomsrechten.

Die historische misdaad moet worden hersteld, vinden veel Zuid-Afrikanen. Vooralsnog is er wettelijk financiële compensatie vereist om hedendaagse boeren afstand te laten doen van land. De meeste hebben hun land geërfd of aangekocht, ze hebben het zelf niet ‘gestolen’. Maar de Zuid-Afrikaanse regering heeft, methaar fiscale problemen, nauwelijks geld voor compensatievergoedingen. Het ANC wil daarom ook landherverdeling zonder compensatie mogelijk maken. Ramaphosa onderstreepte dit in de Zuid-Afrikaanse ‘troonrede’ vrijdag.

Het herinnert veel mensen aan de situatie in Zimbabwe, waar gewelddadige landherverdeling tot ineenstorting van de voedselproductie leidde. Ramaphosa beloofde dat hij de landherverdeling in Zuid-Afrika in overleg doet met alle betrokken wil plannen.

Lees ook:

Daags na het aftreden van Jacob Zuma is miljonair Cyril Ramaphosa door het parlement van Zuid-Afrika gekozen als nieuwe president van het land. Ramaphosa, lid van het ANC, de grootste partij van het land, was al de vicepresident. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden