Na de vakantie moet Merkel Beierse scherven ruimen

Coalitiepartner CSU grossiert in affaires en politieke onrust

BERLIJN - Het is een van de vele schandaaltjes die rond de CSU spelen: het Openbaar Ministerie is maandag een onderzoek begonnen naar de Beierse minister van algemene zaken, Christine Haderthauer. De verdenking: bedrog en belastingontduiking.

Samen met haar man leidt Haderthauer een firma die modelautootjes verkoopt. Die autootjes worden gebouwd in sociale werkplaatsen. In het kader van hun therapie zetten gehandicapten de autootjes in elkaar.

Meneer Haderthauer, forensisch arts, en mevrouw Haderthauer, CSU-politica, verkopen die en strijken de winst belastingvrij op. Het lijkt een verhaal uit een ver Oost-Europees land dat oefent in kapitalistisch ondernemen. Maar het speelt zich af in de welvarendste deelstaat van Duitsland.

Sinds een half jaar regeert de Beierse CSU de Bondsrepubliek in een coalitie met CDU en SPD. Bondskanselier Angela Merkel (CDU) en vicekanselier Sigmar Gabriel (SPD) lijken tevreden over de samenwerking. Maar nu beiden op vakantie zijn, danst de Beierse muis op tafel. Vrijwel dagelijks meldt CSU-leider Horst Seehofer zich met een van zijn Beierse stokpaardjes.

Seehofer leidt de merkwaardigste partij in het Duitse politieke bestel. Merkels CDU heeft geen afdeling in Beieren. Ze heeft daar een 'zusterpartij': de CSU, die als zelfstandige partij aan Merkels regeringstafel zit. Stel u voor: in Limburg is geen CDA maar een KDA: een Katholiek Democratisch Appèl, met een geheel eigen koers.

De CSU voert een eigenzinnig beleid. Terwijl Merkel haar christendemocraten probeert te moderniseren, en in de ogen van veel partijgenoten gevaarlijk dicht in de buurt van de sociaal-democraten komt, vaart de CSU consequent op traditionele waarden. Voorop staat het gezin, dan volgt de Beierse trots, en als derde volgt de Duitse natie.

De CSU zat als gelijkwaardige partner aan de onderhandelingstafel toen eind vorig jaar in Berlijn de coalitie met de SPD werd bekokstoofd. Haar verlangens wogen net zo zwaar als die van de sociaal-democraten en de christen-democraten. Daarom bevat het coalitieverdrag paragrafen over het gezin, de Beierse belangen en de bescherming van de natie.

De CSU drukte onder meer het zogeheten 'Betreuungsgeld' door. Ouders die hun kinderen niet naar de crèche sturen, krijgen een premie.

Gevolg: vooral arme mensen en mensen van buitenlandse afkomst strijken de premie op, kortom: ouders wier kinderen meer dan anderen baat hebben bij een vroege scholing. Maar van een heroverweging van de maatregel wil de CSU niets weten.

Een heilige belofte van CSU-leider Horst Seehofer aan zijn kiezers luidde: buitenlandse gebruikers van onze prachtige snelwegen moeten daar maar eens voor dokken. Opdat die wegen prachtig blijven, want er is geld te weinig om ze goed te onderhouden.

Elke Duitser denkt daarbij meteen aan Nederlanders die met hun caravans de snelwegen kapotrijden.

CSU-minister Alexander Dobrindt heeft van Seehofer de ondankbare taak gekregen een wet te ontwerpen die tol op Duitse wegen invoert zonder de Duitsers zelf te belasten.

Nederlanders, Oostenrijkers en zelfs Beierse burgemeesters in grensgemeenten protesteren massaal. Om maar te zwijgen van Europese rechters, die vermoeden dat hier een illegaal onderscheid wordt gemaakt tussen Duitse ingezetenen en buitenlandse bezoekers.

De 'Freistaat Bayern' is de laatste tijd voortdurend in opspraak. Sinds vorig jaar loopt er een aantal juridische kwesties rond CSU-politici die familieleden bevoordeelden. Het trotse 'Mia san mia' ('Wij zijn wij'), door de tijdelijke FC Bayern-coach Louis van Gaal tot zijn lijfspreuk verkozen, duidt eerder op politiek isolement dan op gezond zelfbewustzijn.

Wanneer Merkel straks van vakantie terugkeert, uitgeput van alle telefonades die ze ondertussen met haar collega-wereldleiders over de talloze crisishaarden heeft moeten voeren, wacht haar een onrustig thuisfront. Zusterpartij CSU heeft haar afwezigheid misbruikt om punten te scoren. Merkel moet scherven ruimen.

CSU-reus Seehofer

De Duitse pers is heel lankmoedig over CSU-leider Horst Seehofer. Zijn eigenzinnige optreden ziet men vooral in het licht van de Beierse politiek. De CSU is eraan gewend in die deelstaat de absolute meerderheid te hebben. Maar de afgelopen decennia is daar de klad in gekomen. De CSU moest coalities aangaan.

Dat deed ze het liefst met de liberale FDP. Maar die partij is in heel Duitsland bijna geheel van het politieke toneel verdwenen.

Bij de laatste verkiezingen wist Seehofers CSU met 42 procent van de stemmen nog net de absolute meerderheid in het Beierse parlement te behouden. Maar bij de Europese verkiezingen in mei leed de CSU een pijnlijke nederlaag.

Seehofer, fysiek een reus maar verder een kleine provinciaal, moet voor zijn toekomst vrezen. Voor de CSU betekent elke coalitie, of het nu met de Groenen is of met aartsvijand SPD, een nederlaag.

Door zich in de bondsregering zo eigenzinnig mogelijk op te stellen, hoopt Seehofer zijn kiezers vast te houden. Immers: 'Mia san mia', 'Wij zijn Beiers, niet Duits'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden