Na de tropen lonkt het ijs

De Chinezen halen al twintig jaar grondstoffen uit Afrika. Nu heeft China zijn oog laten vallen op de bodemschatten van Groenland. De allereerste ijzerertsmijn komt daarmee een stap dichterbij.

Na maandenlange discussies op Groenland is nu het besluit gevallen. Onlangs nam het Groenlandse parlement de controversiële wet aan die grootschalige mijnindustrie met buitenlandse investeerders mogelijk maakt.

Het besluit is historisch, het moet Groenland de weg laten inslaan naar een moderne economie.

Drie jaar geleden werd het grootste eiland ter wereld een autonoom gebied binnen het Deense koninkrijk. Economisch is het Arctische eiland echter nog volledig afhankelijk van Denemarken. De belangrijkste bron van inkomsten is de visserij. Net zoals andere inheemse volkeren kampen veel Groenlandse inuit met armoede, sociale problemen en alcoholisme. Traditionele vissers en jagers ploeteren om de eindjes aan elkaar te knopen. Het EU-verbod op zeehondenbont deed hun inkomsten sterk dalen. Ook staat de traditionele levensstijl onder druk door klimaatverandering. Zo zijn bijvoorbeeld grote delen van eeuwenoude hondensleeroutes niet meer begaanbaar door de hogere temperaturen.

Drie jaar geleden trad er ook een nieuwe linkse regering aan die sterk verschilt van het sociaal-democratische zelfbestuur dat jarenlang aan de macht was. De vorige bestuurders voerden een inconsequent beleid, werden beschuldigd van corruptie en sommigen verschenen zelfs dronken op afspraken. Die tijd is voorbij. Het land wordt nu geleid door sterk gemotiveerde, jonge en hoogopgeleide politici, die doelgericht streven naar economische onafhankelijkheid van Denemarken.

"Het is voor elk volk belangrijk om te ervaren dat het op eigen benen kan staan", zegt Naaja Nathanielsen, lid van het Groenlandse parlement voor de linkse regeringspartij Inuit Ataqatigiit (IA). Nathanielsen houdt zich vooral bezig met grondstoffen. Zij is een van de 31 parlementsleden die de laatste maanden intense discussies hebben gevoerd over het al dan niet toelaten van Chinese investeerders.

Het besluit leidde tot heftige reacties in Denemarken. Sommige Deense experts menen dat het Groenlandse bestuursapparaat niet robuust genoeg is voor dergelijke gigantische projecten, die enorme gevolgen hebben voor de Groenlandse samenleving en het kwetsbare Arctische milieu. Groenland is ruim vijftig keer zo groot als Nederland en heeft maar 56.000 inwoners, net zo veel als Scheveningen. In totaal telt het land 41 bestuurders, alle burgemeesters meegeteld. "Groenland wordt bedreigd door 's werelds ruwste imperialistische macht", schreef de Deense krant Politiken. "Inderdaad we zijn een klein land, maar we houden ons al jarenlang bezig met het beheer van grondstoffen. Nu is er bezorgdheid ontstaan omdat grondstoffen naar China gaan, in plaats van naar Europa. Maar Europese bedrijven zijn ook welkom om in projecten op Groenland te investeren", zegt Naaja Nathanielsen.

Voorlopig wil China ruim twee miljard euro investeren in de aanleg van de allereerste ijzerertsmijn op Groenland bij Isua, 150 kilometer van de hoofdstad Nuuk. Het wordt daarmee het grootste industrieproject in de geschiedenis van Groenland. Het project is duur omdat Groenland weinig infrastructuur heeft, net als veel Afrikaanse landen waar China grondstoffen delft. Bij de ertsmijn moeten een elektriciteitscentrale komen, een haven, een luchthaven en een weg. Gaat het project door - en daar ziet het nu wel naar uit - dan wordt deze weg meteen de langste van het eiland waar de bevolking zich vooral per boot, sneeuwscooter, helicopter of vliegtuig verplaatst. Nu ligt er niet meer dan 60 kilometer asfalt.

Volgens berekeningen levert de ertsmijn in een periode van vijftien jaar ruim vier miljard euro aan belastingen op. De gewenste economische zelfstandigheid komt zo steeds meer naderbij. Maar zo eenvoudig ligt het niet. Toen Groenland in 2009 door de Deense koningin tot autonoom gebied werd verklaard, kreeg de Inuit-bevolking weliswaar zeggenschap over de grondstoffen - zowel op zee als in de ondergrond - maar buitenlandse zaken, defensie en veiligheid vallen nog steeds onder Denemarken. "Die tweedeling gaat problemen veroorzaken", waarschuwt Nils Wang, vlagofficier bij de Deense marine in een opiniestuk over de kwestie. Want is Groenland bereid om nee te zeggen tegen buitenlandse investeringen van miljarden euro's als de Deense regering meent dat dit in strijd is met strategische belangen? China heeft al bijna een monopoliepositie voor het delven van grondstoffen in Afrika.

"Terwijl de droom over economische onafhankelijkheid binnen handbereik komt, wordt de behoefte van Groenland om bij een ander land te horen dat defensie en veiligheid kan waarborgen, groter dan ooit", benadrukt Nils Wang. Denemarken heeft eerder deze maand besloten om onbemande vliegtuigen in Groenland te stationeren om het Arctische gebied te kunnen controleren.

Bij het voorstel om in Groenland te investeren stelde de China Development Bank een controversiële voorwaarde: ze wil goedkope arbeidskrachten uit China meenemen. De Chinese staatsbank denkt daarbij aan zo'n tweeduizend Chinezen. Op die gedachte zijn ook andere bedrijven gekomen. Het Amerikaanse Alcoa, wereldleider in aluminiumproductie, wacht op toestemming van het Groenlandse parlement voor de aanleg van een aluminiumsmelterij bij de plaats Maniitsoq. Ook hier gaat het om een gigantische investering voor fabrieken, waterkrachtcentrales en een haven. De Amerikanen willen hiervoor ook ongeveer tweeduizend goedkope Chinese arbeidskrachten invliegen.

Dat Groenland akkoord ging met de toelating van vierduizend Chinezen is op zichzelf niet genoeg. Het is namelijk ook nog steeds Denemarken dat het voor het zeggen heeft op het gebied van immigratie en werk- en verblijfsvergunningen. De Deense sociaal-democratische premier Helle Thorning-Schmidt heeft weliswaar al verklaard dat de Deense regering het besluit van de Groenlanders respecteert en hen niets in de weg wil leggen, maar dat leidde tot woedende reacties van de Deense vakbonden. Volgens hen leidt het Groenlandse besluit tot 'sociale dumping', omdat de Chinezen 52 kroner - 7 euro - of nog minder per uur zullen verdienen, zonder de gangbare sociale rechten. De speciale verordening die de komst van vierduizend Chinese werknemers naar Groenland mogelijk moet maken, moet nog door het Deense parlement worden goedgekeurd. Het is onzeker of dat lukt. De linkse gedoogpartij Enhedslisten wees er fijntjes op dat de regering heeft vastgelegd dat ze sociale dumping zou bestrijden. "Als de Denen zo bezorgd zijn over de Chinese intocht, dan moeten ze zelf komen met kapitaal", reageerde de Groenlandse premier Kuupik Kleist. Hij riep vorige maand de Deense pensioenfondsen, waarvan bekend is dat ze goed bij kas zitten, in een open brief op om in de mijnindustrie te investeren. "Groenland heeft acute behoefte aan nieuwe economische activiteiten naast de visserij. Dus als iemand vraagt of we niet twee, drie of tien jaar kunnen wachten, is het antwoord nee, dat kunnen we niet. Er moet nu iets gebeuren."

Ondertussen zijn de Groenlanders geschrokken van het laatste nieuws. Het consortium dat de ijzerertsmijn wil gaat aanleggen bleek onlangs te zijn uitgeweken van Groenland naar belastingparadijs Jersey. En een Deense krant onthulde dat het Amerikaanse Alcoa voor de aluminiumsmelterij een belastingvrijstelling van maar liefst tachtig jaar heeft geëist. Dat roept de vraag op of Groenland kan voorkomen dat de meeste inkomsten uit de grondstoffen die het nu zelf mag beheren weer net zo hard het land uit stromen.

Groenlandse schatten
De ondergrond van Groenland bevat onder meer ijzer, koper, goud diamant en zeldzame mineralen. Ruim honderd bedrijven zijn bezig met exploraties naar andere grondstoffen. Maar wat nog belangrijker is: in het zuidwesten van Groenland ligt de berg Kvanefjeld die grote hoeveelheden zeldzame aardmetalen bevat. Deze zijn onontbeerlijk voor de productie van bijvoorbeeld elektronica en hoogtechnologische wapens. Kvanefjeld bevat ook grote hoeveelheden uranium. Naast China, hebben de Verenigde Staten, Zuid-Korea en de Europese Unie al grote belangstelling getoond in die strategisch zo belangrijke grondstoffen.

De klimaatverandering maakt ook de toegang tot mogelijke voorraden olie en gas op zee minder moeilijk. Maar proefboringen op zee van het Schotse Cairn, het Noorse Statoil en het Deense Maersk hebben nog geen spectaculaire vondsten opgeleverd. Deze bedrijven zijn actief ten westen en noordoosten van Groenland. Vooral dat laatste gebied is een van de onherbergzaamste ter wereld vanwege sterke zeestromen en grote hoeveelheden ijs.

In al het tumult van de laatste tijd is één feit bijna ondergesneeuwd. Pas één mijn is operationeel. Deze goudmijn ligt bij Itillersuaq.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden