Update

Na de relatiekwestie gaat de top van het Openbaar Ministerie rouleren

Beeld ANP

Topmensen binnen het Openbaar Ministerie moeten gaan rouleren. De hele organisatie wordt elke vier jaar onder de loep genomen.

Dat zijn twee van de voornemens in het plan van aanpak dat minister Grapperhaus (veiligheid en justitie) donderdagmiddag naar de Tweede Kamer heeft gestuurd. Het college van procureurs-generaal, de landelijke top van het OM, reageert daarmee op de zogeheten ‘relatiekwestie’ die eerder dit jaar naar buitenkwam. 

De commissie-Fokkens oordeelde daarin snoeihard over twee hoofdofficieren van justitie die jarenlang een relatie verzwegen zouden hebben, ook in de tijd dat één van hen nog procureur-generaal was en betrokken was bij de benoeming van de ander tot hoofdofficier. Hij had bovendien volgens de onderzoekers een familielid voorgetrokken door hem een commerciële opdracht te geven. De commissie sprak van een ‘ernstige schending’ van de integriteit door beide hoofdofficieren, ook omdat ze langdurig de relatie hadden ontkend.

Ook zou de cultuur binnen het Openbaar Ministerie het mensen onmogelijk maken om deze relatie aan te kaarten. Het college zelf werd een gebrek aan ethisch leiderschap verweten. De commissie sprak veel mensen die aangaven dat hun signalen over de relatie in de top lange tijd niet serieus werden genomen. Pas toen de relatie uitlekte via NRC Handelsblad, kwam er een onderzoek.

De huidige voorzitter Gerrit van der Burg van het college kondigt in het plan aan dat nieuwe topbenoemingen transparanter moeten worden. Topmensen moeten binnen zeven jaar van functie veranderen. Het moet gebruikelijker worden dat ze hun loopbaan voortzetten buiten de organisatie.

Het Openbaar Ministerie zal volgens het plan bovendien iedere drie tot vier jaar worden doorgelicht door een visitatiecommissie, waarin ook mensen van buitenaf zitten. Zo'n eerste onderzoek begint over een ruim een jaar, in de tussentijd zal een speciale begeleidingscommissie een oogje in het zeil houden.

Minister Grapperhaus schrijft de Kamer dat verandering binnen het OM tijd zal kosten en dat Van der Burg hem vanaf nu ieder kwartaal op de hoogte gaat houden. Van de twee betrokken hoofdofficieren is er een geschorst en is de ander nog steeds met buitengewoon verlof. Hun beide functies zijn opengesteld voor nieuwe kandidaten. Beiden ontkennen dat de relatie al was begonnen op het moment dat de ondergeschikte promotie kreeg.

Het hoofdstuk in het onderzoekrapport waarin gedetailleerd wordt beschreven hoe de relatie tussen beide hoofdofficieren door anderen werd ervaren, zal binnenkort worden gepubliceerd. De commissie-Fokkens aarzelde daarover eerder, mede omdat er veel privé-informatie in staat.  Het OM wacht nog wel met publicatie omdat een ‘belanghebbende’ zich er juridisch tegen verzet. Wie dat precies is, werd gisteren niet duidelijk.

‘We moeten het werkklimaat verbeteren in de hele organisatie’

Bij het Openbaar Ministerie is een cultuuromslag nodig. Gerrit van der Burg, voorzitter van het College van PG’s, vertelt erover.

Gerrit van der Burg. Beeld ANP

Gerrit van der Burg leidt sinds 2017 het Openbaar Ministerie en moet nu de politiek ervan overtuigen dat de cultuur grondig op de schop gaat. “In gesprek gaan en integriteitskwesties durven benoemen, dat zal de opgave worden.”

U kunt wel regels aanpassen, maar de cultuur zit diep in mensen.

“Dat klopt en daarom proberen we een aantal concrete acties, die meer zijn gericht op de regels en voorwaarden waarmee we werken, te combineren met minder zichtbare zaken. Dan denk ik er bijvoorbeeld aan dat we een werkklimaat gaan stimuleren waarbij mensen binnen het OM in gesprek gaan. Dat ze vragen durven stellen, zich kwetsbaar durven opstellen en het ook willen zeggen als ze mogelijke schendingen van de integriteit zien.”

Wat is de grootste uitdaging?

“Zorgen voor dat gesprek. Dat gaat best even duren, dat doe je niet in een dag. Maar over de medewerkers ben ik positief. Dat wil ik graag benadrukken: over hen gaat het hier niet. Zij hebben niet gezorgd voor de problemen waarover we nu spreken. Dat was de top. Er is lange tijd niet goed geluisterd en niet goed opgetreden, dat moet verbeteren. We moeten het werkklimaat verbeteren in de hele organisatie.”

Als de minister vier keer per jaar gaat meekijken met uw cultuurverandering, wat blijft er dan over van de onafhankelijkheid van het OM?

“In het opsporingsonderzoek en de vervolging blijven wij onafhankelijk, daarin verandert niets. Maar wij zijn ook een organisatie waarvoor de minister verantwoordelijk is, en daarover gaat het nu. Die verantwoordelijkheid moet de minister wel kunnen waarmaken. En trouwens, in het plan staat ook dat wij anderen van buitenaf bij deze verandering in onze organisatie zullen laten meekijken.”

Is het nog leuk aan de top te staan van een organisatie die zo over de tong gaat?

“Het is niet leuk om over de tong te gaan, maar het is eervol om leiding te geven aan al die mensen die onderzoeken doen die echt belangrijk zijn voor de samenleving. En die dat echt met volle inzet doen.”

Lees ook: 

Een liefdesaffaire, machtsmisbruik en leugens: Een justitiedrama in negen bedrijven

Twee hoofdofficieren die stelselmatig niet de waarheid spreken en een gebrek aan ‘ethisch leiderschap’. Het langverwachte rapport naar de liefdesaffaire in de top van het Openbaar Ministerie laat geen spaan heel van de twee hoofdpersonen en hekelt ook de organisatiecultuur en de leiding. Wat is er precies gebeurd volgens de onderzoekers? 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden