Na de oneliners en emoties nu een rechtszaak over het klimaat

De tijd dringt, vindt duurzaamheidsorganisatie Urgenda. Een rechtszaak tegen de staat moet Den Haag in actie krijgen. Want, dip of geen dip in de opwarming, het staat vast dat de temperatuur door broeikasgassen stijgt. 'Met catastrofale gevolgen voor Nederland.'

Nederland erkent de noodzaak van een krachtig klimaatbeleid, maar het lijkt er op dat de staat alleen maar in beweging wil komen als de rest van de wereld dat ook doet, aldus actieorganisatie Urgenda. "Daarmee ontkent de staat zijn individuele verantwoordelijkheid", aldus een dagvaarding die binnenkort wordt voorgelegd aan de rechtbank in Den Haag. "De staat verzaakt."

Het is een proces uit compassie, zegt Mirjan Minnesma, directeur van Urgenda, organisatie voor duurzaamheid. "De politiek, de rijksoverheid, zijn gegijzeld in een klimaatdebat van oneliners en emoties. Maar dit thema is te belangrijk, te ingrijpend om nog langer te laten liggen. Als je met 130 kilometer per uur op een ravijn afgaat en 50 procent kans hebt om erin te vallen tenzij je rigoureus gaat remmen, blijf je dan rustig doorrijden? Dat is wel wat we nu doen. Met de rechtszaak gaat Urgenda aan de noodrem hangen. We hopen de beleidsimpasse te doorbreken."

Advocaat Roger Cox: "We zien het als een morele plicht deze zaak aan de rechter voor te leggen. De rechtspraak is de derde pijler in de democratie. De rechtszaal biedt, misschien wel als enige publieke ruimte in Nederland, de mogelijkheid om de klimaatdiscussie op basis van feiten en bewijs te voeren."

Volgens Cox kan een rechterlijk oordeel over de rechtmatigheid van het Nederlandse klimaatbeleid helpen bij het ter discussie stellen van de rechtmatigheid van het klimaatbeleid in de Europese Unie. De advocaat is lid van Urgenda en schrijver van een boek over het afdwingen van energiebeleid via de rechter.

Urgenda pleitte november vorig jaar bij het kabinet in een lange brief voor een verscherpt klimaatbeleid, gebaseerd op VN-verdragen die Nederland mede-ondertekende. Staatssecretaris Wilma Mansveld (milieu) onderschreef de belangrijkste argumenten die Urgenda opvoerde, maar stelde ook: "Het klimaatprobleem is een mondiaal probleem dat primair een internationale aanpak vereist: broeikasgassen trekken zich niets aan van landsgrenzen".

Mansveld wilde niet 'al te ver voor de troepen uitlopen', schreef ze aan Urgenda. Ze suggereerde dat bedrijven Nederland de rug zouden kunnen toekeren, als de rijksoverheid rigide klimaatmaatregelen zou nemen. De staatssecretaris kondigde aan dat ze voor de zomer van 2013 met een plan zou komen. Dat plan is uitgesteld tot begin oktober.

Een motie van de Partij voor de Dieren, waarin de klimaateisen van Urgenda waren verwoord, kreeg in de Tweede Kamer maar zes voor-stemmen. Minnesma: "Wij zijn erg teleurgesteld in de politiek, met name in de PvdA. Voor ons is nu duidelijk dat de politiek niet zelfstandig uit dit urgente probleem komt. Nu rest alleen nog een rechtszaak om ook Den Haag in actie te krijgen."

In de dagvaarding staat dat de opwarming van de aarde zo snel mogelijk moet worden gestopt om de zogenaamde 'gevaarlijke klimaatverandering' te voorkomen. Het is de fase die gepaard gaat met stormen, hittegolven, toename van infectieziekten, aantasting en verlies van ecosystemen, droogtes, bosbranden en overstromingen door overvloedige regenval en zeespiegelstijging. "Voor Nederland staat er veel op het spel", aldus de dagvaarding. "De kwetsbaren in onze samenleving zullen het eerst en het hardst worden getroffen."

Nederland en andere geïndustrialiseerde landen hebben sinds 1992 in VN-verdragen vastgelegd dat zij in 2020 een CO2-reductie van 25 tot 40 procent moeten hebben bereikt (ten opzichte van 1990). Minnesma: "Zelfs dan is er overigens nog maar 50 procent kans om gevaarlijke klimaatverandering te voorkomen."

Nederland en de EU zullen bij ongewijzigd beleid zelfs het minimum-percentage niet halen. Nederland stelt het percentage ook niet als beleidsdoel: 16 procent minder uitstoot in 2020 is het streven, al heeft Mansveld eerder deze maand aangekondigd dat ze zich in de EU sterk wil maken voor een reductie met 40 procent in 2030.

Minnesma: "Door schending van de norm maakt de staat zich schuldig aan een onrechtmatige overheidsdaad." Volgens Urgenda kan, terugblikkend op het VN-klimaatverdrag van 1992, worden vastgesteld dat 'de politiek heeft gefaald en dat de doelstelling van het verdrag - het voorkomen van gevaarlijke klimaatverandering - verder weg is dan ooit'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden