Na de drugsbendes zijn nu de milities de baas

Paramilitaire milities hebben in de sloppenwijken van Rio de Janeiro de macht overgenomen van drugsbendes. Lood om oud ijzer?

In Raquete Pinto reageert Silvana, een stevige donkere vrouw met kortgeknipt haar, geschrokken als haar in het buurtcentrum naar de milities wordt gevraagd: „Ik zeg niets, ik moet vóór ik iets zeg eerst met de verantwoordelijken overleggen.”

In deze sloppenwijk in het noorden van Rio de Janeiro heerst een paramilitaire militie. Sinds eind 2006 zijn er verschillende gemeenschappen door milities overgenomen, waar voorheen de drugsbendes heersten. Drugsfacties reageerden fel met aanslagen op politieposten en bussen. Negentien mensen kwamen daarbij om het leven. Wie is er nu eigenlijk de baas in de favela’s?

José, liever geen achternaam, wil wel praten: „Zoals je ziet, is het rustig hier. Er is geen drugshandel meer. Dat we ze moeten betalen? Dat is altijd zo geweest. De staat? Ja natuurlijk, het zou beter zijn als die controle zou uitoefenen”

Silvana, die deel blijkt uit te maken van de militie, heeft even ruggespraak gehouden. Ze heeft toestemming gekregen om de buurt te laten zien, zegt ze, maar wil niet met haar eigen naam in de krant uit angst voor repercussies door de drugshandelaren. Volgens haar is het allemaal veel beter geworden sinds de machtsovername door de militie, die volgens de bewoners in de vroege morgen zonder één schot heeft plaatsgevonden. „Ze hebben simpelweg geruild.”

De milities bestaan uit (ex-)politieagenten, bewakers en brandweermannen, die in hun vrije tijd de orde in de wijken bewaken. In ruil eisen ze protectiegeld en beheersen ze het openbaar vervoer, de gastoevoer en de illegale kabelaansluitingen in de wijken. Ieder wangedrag, zoals drugsgebruik op straat, wordt afgestraft. Volgens Silvana gaat dat met een mondelinge reprimande. Volgens onderzoek van maatschappelijke organisaties dreigen militieleden echter ook vaak met de dood.

Pedro Henrique, eigenaar van een barretje, stelt dat de staat nou eenmaal geen antwoord heeft: „Ik ben hier opgegroeid te midden van geweld. In het zuiden van de stad wonen de mensen in afgeschermde woongemeenschappen. Je zou die lui eens hier moeten laten wonen. Wij hebben hier het leger in de straten gehad, dat was in 1992. Ze zijn twee maanden gebleven, toen zijn ze weer vertrokken. Als je de militie weghaalt, komen de drugsfacties gewoon weer terug. We hebben een permanente oplossing nodig.”

Jaílson de Souza e Lima, directeur van de niet gouvernementele (onderzoeks)organisatie Observatório de Favelas, in de buurt van Raquete Pinto, waarschuwt voor de gevolgen van de opmars van de milities: „Inderdaad, waar een militie heerst, bestaat geen drugsoorlog en valt de politie niet binnen. Maar de milities zijn verschrikkelijk autoritair. Ze bepalen alles, zelfs wie de schooldirecteur is. Ze accepteren een onafhankelijke groep als de onze niet.” Hij noemt het „de vrede van de stilte, een dictatuur.”

En de overheid is altijd medeplichtig geweest, volgens Jaílson: „De gemeente noemde deze groepen ‘gemeenschapszelfverdediging’.” Jaílson heeft vertrouwen in de nieuwe gouverneur van Rio, die volgens hem ’de beste politietop van Brazilië’ heeft aangesteld. President Luiz Inácio Lula da Silva voerde deze week overleg met de gouverneur om het leger orde op zaken te laten stellen. Jaílson: „De milities hebben laten zien hoe makkelijk het is om de drugsfacties eruit te gooien. Alleen de wil ontbrak.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden