Na de democratie nu dan graag het eten

Wat in Angola en Sierra Leone maar niet lukt, kregen de VN wel voor elkaar in Mozambique: een land verwikkeld in een barbaarse burgeroorlog werd een lichtpuntje. De terreurbeweging Renamo is nu al vijf jaar een brave oppositiepartij. De verkiezingen, vandaag en morgen, kunnen (uniek in Afrika) zelfs spannend worden.

De Lenin- en de Engelsstraat in de hoofdstad Maputo herinneren, evenals het kalashnikov-geweer op de vlag, nog altijd aan het vroegere marxistische Frelimo-bewind. Het parlement leek begin dit jaar eindelijk niet alleen een nieuwe vlag en volkslied goed te keuren, maar ook een nieuwe grondwet. Tot Renamo het ineens toch geen goed idee vond om de presidentiële bevoegdheden in te perken. Stel dat de partij de tweede democratische verkiezingen zou winnen.

Het is lastig gokken in Mozambique, waar opiniepeilingen verboden zijn. Naar verwachting zal Joaquim Chissano opnieuw de presidentsrace winnen van Renamo-kandidaat Alfonso Dhlakama. Maar om de parlementszetels kan een nek-aan-nekrace losbarsten tussen Chissano's Frelimo (die vorige keer 44 procent won) en Renamo (37 procent).

Veel Mozambikanen verwijten de regering dat ze de afgelopen vijf jaar te weinig heeft gedaan aan hun armoede. Renamo heeft een slimme coalitie gesloten met tien kleinere oppositiepartijen, waarmee ze haar oorlogsverleden echt lijkt te willen afsluiten. En de koude regens houden mogelijk de stedelingen binnen, maar niet de geharde plattelanders - die nare herinneringen hebben aan de vroegere landbouw-collectivisatie door Frelimo.

Liefst bijna 85 procent van de 16 miljoen Mozambikanen heeft zich laten registreren als kiezer. Een levendig debat woedt in de pers en op straat, nauwelijks gehinderd door angst. Angst heerste vanaf 1975 toen de burgeroorlog begon, direct na de onafhankelijkheid van Portugal. Het autoritaire bewind van Frelimo is voorbij, en ook de gijzelingen van kinderen en het afhakken van ledematen door Renamo, dat steun kreeg van Zuid-Afrika.

Mozambique mag een succesverhaal heten, maar behoort ondanks zijn economische groei van zo'n tien procent nog tot de allerarmste landen ter wereld. De Mozambikaan verdient gemiddeld 180 gulden per jaar. Vooral in noordelijke provincies wordt veel geleden. Veelal ontbreekt er stromend water, de wegen zijn alleen begaanbaar in de droge tijd. Kinderen vertonen gezwollen buiken van ondervoeding, de helft gaat niet naar school en nooit naar een kliniek. De inflatie is de laagste in zuidelijk Afrika, maar velen hebben toch geen geld om wat dan ook te kopen.

De strakke eisen van de Wereldbank en het IMF zijn hier debet aan. De regering mag niet te veel uitgeven, anders raakt ze haar hulp kwijt, goed voor de helft van de begroting. Renamo en Frelimo zijn met handen en voeten gebonden aan buitenlandse donors, en hun programma's verschillen dus weinig.

De belangrijkste factor bij de verkiezingen vandaag en morgen lijkt de afkomst. Renamo is sterk in het noorden, Frelimo in het zuiden. De regeringspartij verwijt Renamo opruiende etnische praatjes. Maar het gevaar van oorlog lijkt geweken. ,,Renamo heeft een patriottisme getoond dat we erg waarderen. We geloven dat ze werkelijk vrede willen'', zegt een Frelimo-functionaris. ,,Bovendien kunnen ze ook niet de oorlog hervatten. De apartheid is er niet langer.''

Maar president Chissano heeft er in zijn campagne geen moeite mee om Renamo nog steeds 'een partij van oorlog en vernietiging' te noemen, en zijn eigen partij die van 'vrede en voorspoed'. Geef me nog vijf jaar, zegt hij, en ik zal de armoede werkelijk aanpakken. Maar Renamo's leider Dhlakama beschuldigt Frelimo van corruptie, en roept dat het 'tijd is voor verandering'. De regering op haar beurt roept weer dat de parlementsleden van Renamo expres wetten tegenhouden en ontwikkelingsprogramma's dwarsbomen - de nadelen van democratische besluitvorming.

De Mozambikanen hebben tot nu toe slechts een van hun wensen ingelost zien worden. Het is leuk om een modelvoorbeeld van een volwassen democratie te zijn, maar nu willen ze graag ook nog een baan, een school, een kliniek en schoon drinkwater.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden