Na de bezetting komt de economie in Mosul moeizaam weer op gang

De markt in de wijk Nabi Younis in Oost-Mosul. Beeld Judit Neurink

Na drie jaar onder de knoet van IS probeert Mosul de economie weer op gang te krijgen. Op de markt is het behelpen en 'van elke uitkering leven drie of vier families'.

Uit een vrachtwagen worden zakken met uien geladen. Bestelauto's rijden af en aan. Het is druk bij Alwa al-Sham, in een buitenwijk van bevrijd Oost-Mosul. De groothandel met groenten en fruit ligt aan de weg vanuit de Koerdische regio de stad in.

"Het is nu veel beter dan onder Daesh", zegt eigenaar Salem Nather Abdullah (53), over de bijna drie jaar durende bezetting door IS, de groep islamitische extremisten die lokaal Daesh wordt genoemd. "We hadden niks. Toen kwamen alle producten uit Mosul, nu overal vandaan."

De wijk Gogjali was als eerste bevrijd, in november, en werd al snel het handelscentrum van de stad. De eerste producten kwamen uit Koerdistan, dat ze importeerde uit Turkije en Iran. Maar sinds een deel van West-Mosul ook is bevrijd, haalt Abdullah de meeste producten uit Bagdad. Dat is verder, maar de route uit Koerdistan is met alle controleposten moeizamer. Bovendien zijn alle producten uit Bagdad Iraaks, voegt hij eraan toe, 'en daar produceren ze alle jaargetijden'.

De tekst gaat verder onder de afbeelding.

Een uiengroothandel in Oost-Mosul. Beeld Judit Neurink

Geen kwaliteitscontrole

Vóór de bezetting was de centrale fruitafslag in West-Mosul, en hij pleit ervoor dat de overheid er een nieuwe plek voor aanwijst. "Bagdad moet komen kijken hoe we hier werken: geen kwaliteitscontrole, en op deze plek hoort eigenlijk een huis."

Rafed Duraid Sherif (35), die iets verderop droogwaren verkoopt, had ooit meerdere zaken aan de westzijde. "We hebben weer een centrum voor detailhandel nodig. Deze plek was voor dieren. Ik betaal er twee miljoen dinar (1500 euro) per maand voor, vroeger kostte zo'n zaak vier miljoen, per jaar."

Zijn producten komen, via Koerdistan, vooral uit Turkije en Iran, en zelfs uit Rusland en Oekraïne. Onder IS kwamen ze ook uit Turkije, via IS-hoofdstad Raqqa in Syrië, maar de handel stagneerde. "Mensen hadden geen werk en kochten niet veel."

Dat is iets beter, nu meer dan driekwart van Mosul bevrijd is, maar er is nog nauwelijks geld. Op de overdekte markt in de oude Nabi Younis-wijk komen veel ontheemden uit West-Mosul om te bedelen of hulp te vragen. Zoals Ilhan Ansjad, die 35 familieleden verloor bij bombardementen. "Niemand helpt ons, soms krijgen we wat van een hulporganisatie. Ik kook ook voor mijn broer en zijn drie kinderen."

Helpende buren

Ook Adiba Mohammed vluchtte de rivier over en trok in bij haar broer. "Mijn vader krijgt eens in de twee maanden een overheidspensioen. Daar leven we met drie gezinnen van. Soms helpen de buren ons."

Dankzij de overheidspensioenen, die onder IS doorliepen, kunnen velen nog altijd net overleven, zegt Abu Safa, econoom aan de universiteit van Mosul. "Van elke uitkering leven drie of vier families." Hij kan zelf zijn schoonvader bedanken. Zo'n 80 procent van de inwoners in Mosul is afhankelijk een overheidsinkomen, maar de regering heeft de betaling daarvan slechts mondjesmaat hervat. Ook onderwijzers die de scholen heropenden, klagen dat ze nog steeds niets krijgen.

IS heeft de banken geplunderd en de economie overgenomen. "Zij waren de machthebbers én de rijken. Ze wilden van iedereen geld, op alles werd belasting geheven. En door al het werk stil te leggen, hoopten ze iedereen afhankelijk te maken." Maar dat gebeurde niet: toen de spaarcenten op waren en de juwelen verkocht, overleefden mensen op pensioentjes en met hulp van familie buiten Mosul.

IS-vrienden

Zelfs de zakenlieden moesten plaatsmaken. Groenteman Salem Nather vertelt bijvoorbeeld dat hij zijn winkel zelf moest kopen, omdat die anders voor hem werd verkocht. Abu Safa: "Daesh wilde z'n eigen zakenlieden met wie ze een goede relatie hadden."

In bevrijd Mosul liggen fabrieken en werkplaatsen in puin, maar de econoom denkt dat het effect daarvan op de economie niet groot is. "We hadden weinig industrie, want alle goederen van buiten waren beter en goedkoper."

Hij verwacht dat de economie, net als voor de bezetting, opnieuw op overheidssalarissen zal draaien. "Als het personeel terugkeert naar de instituties, kunnen ze weer geld uitgeven in de winkels en zal de private sector profiteren. Alles draait om geld, en zelfs de banken zijn nog dicht."

Alleen dan zullen luxegoederen die weer te koop zijn, ook echt worden verkocht, voorspelt hij. "Want wie koopt er nou een nieuwe airconditioner, wasmachine of een fiets als hij geen geld heeft?"

Abu Safa is een schuilnaam. Zijn echte naam is bij de redactie bekend.

Meer afval: een risico én een goed teken

Op verschillende plekken in bevrijd Mosul stapelt het afval zich op. De stad vervuilt, en dat leidt tot gezondheidsrisico's, zeker met de nu snel oplopende temperatuur. Mensen dumpen hun vuilnis op open plekken, want de gemeentelijke ophaaldienst werkt nog niet. Onder IS was die er niet eens; bewoners moesten de vuilnismannen betalen om het op te halen.

Maar toen was er nauwelijks afval. Uit armoede werd alles hergebruikt, en wat op straat terechtkwam, werd door de allerarmsten opgepikt. De vuilnisbergen zijn dus ook een teken dat de armoede wat afneemt.

Slag om het hart van het kalifaat

Het Iraakse leger is zaterdag begonnen met de strijd om het laatste stukje Mosul te heroveren op IS. Het grootste deel van de stad is al in handen van het Iraakse leger, maar in enkele wijken in het oude centrum zwaait Islamitische Staat nog de scepter.

In dat oude centrum staat ook een gebouw met grote symbolische waarde. In de al-Nurimoskee riep IS-leider Abu Bakr al-Baghdadi in 2014 zijn kalifaat uit. Het gebedshuis wordt nog vol overgave verdedigd door de terreurgroep.

Behalve het gebied rond de moskee hebben de terroristen nog de controle over drie aangrenzende wijken, maar de jihadisten zijn omsingeld. Iraakse vliegtuigen dropten pamfletten om het offensief aan te kondigen. Ze riepen bewoners van door IS gecontroleerde wijken op om te vertrekken.

In november begon het leger aan de slag om Mosul. De tweede stad van het land was sinds 2014 in handen van IS.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden