'Na de barbarij' toont de zwakke kant van twee fanatieke dierenactivisten

De redelijk onbezoedelde eilandjes wekken de geestdrift van biologe Alma én van activist Dave. ©AFP

Welke persoonlijke motieven sturen onze ideeën? In zijn nieuwe roman schildert T.C. Boyle een weinig flatteus portret van twee elkaar bestrijdende natuurliefhebbers. Maar partij kiezen doet hij niet. Het denken laat hij - zoals dat hoort in een roman - aan de lezer over.

De Amerikaan T.C. Boyle heeft een bijzondere voorkeur voor personages met een passie. Zo schreef hij ooit een boek over de fanatieke vegetariër en cornflakes-uitvinder Dr. Kellogg, en in zijn voorlaatste roman 'De vrouwen' schetste hij het leven van de geobsedeerde architect Frank Lloyd Wright. Ook zijn jongste roman 'Na de barbarij' draait om geobsedeerde mensen, nu in onze tijd, want Boyle is ook de chroniqueur van zijn eigen generatie, de babyboomers. Hun overtuigingen, vreugden en tegenslagen wil hij in beeld brengen.

'Na de barbarij' is een roman over dierenwelzijn en ecologie, een milieuroman kortom, maar het boek gaat tegelijkertijd over vermeende helden en antihelden, machogedrag en menselijke zwakte.

Ergens voor de kust van Zuid-Californië liggen de Channel Islands, een paar redelijk onbezoedelde eilandjes waar milieuactivisten en dierenactivisten een onderlinge strijd voeren. Alma Boyd Takesue is biologe en probeert de eilandjes te vrijwaren van exoten, vreemde indringers die het natuurlijk evenwicht verstoren. Met behulp van de officiële instanties jaagt ze op de ratten en de varkens die er niet thuishoren.

Haar tegenstander is Dave Lajoy, een fanatieke dierenactivist die vindt dat alle dieren recht hebben op leven, ook ratten en wilde varkens, en die een soort guerilla voert tegen de staat met zijn misplaatste ecologische pretenties.

Zo'n onderwerp leidt gemakkelijk tot clichématige tafereeltjes, maar Boyle is er de schrijver niet naar om het zover te laten komen. Hij kijkt van een afstandje naar de vechtende kluwen activisten en beschrijft, als een bioloog bijna, het gedrag dat zich voor zijn ogen afspeelt. In zijn roman over Frank Lloyd Wright leidde die houding tot een haast te grote neutraliteit, maar hier werkt het optimaal. Je komt er als lezer allengs achter wat voor persoonlijke motieven beide partijen drijven. Alma, de geslaagde wetenschapper, maar ietwat onzeker in haar persoonlijk leven, en daarom des te fanatieker als professional. Dave, de bekeerde opportunist die van de ene dag op de andere een fanatiek veganist is geworden en bij gebrek aan een warm en empathisch leven zijn idealen als een soort Rambo tracht te verwezenlijken. Knap laat Boyle zien dat de op zichzelf zo mooie idealen van twee mensen worden gedragen en geïnspireerd door hun psychologie en persoonlijke omstandigheden.

Zowel Alma als Dave lijken krachtige mensen met een ijzeren discipline, maar in de praktijk tonen ze hun zwakte. Als Alma bijvoorbeeld ziet hoe een goedwillende jongen een zeeleeuwtje terug naar zee sleept, reageert ze hysterisch: "Zonder erbij na te denken vloog ze woedend op hem af, greep hem bij zijn arm en probeerde zijn grote lichaam bij het dier weg te trekken. Er klonk een gekrijs in haar hoofd - weer zo'n goedbedoelende dierenliefhebber die precies het verkeerde deed, het dodelijke - en ze voelde het bloed naar haar hoofd stromen. "Laat los!" blafte ze, stijf van woede, op slot - haar hand om zijn arm geschroefd als een werktuig van moeren, bouten en titanium buizen, net zo lang tot hij gehoorzaamde." Door die beeldspraak voel je dat hier niet zomaar een goed bedoelende biologe bezig is, maar ook een machine die 'op slot' zit.

Zelfbenoemd dierenbevrijder Dave op zijn beurt ontpopt zich al snel als een fundamentalistische hufter die zijn medegevoel in dieren maar niet in mensen stopt: "Is dat fundamenteel inconsistent: pro-dier, anti-mens? Het zij zo, want het wereldbeeld van de ecopolitie is geen haar beter en met het geld dat ze uitgeven aan brodifacoum (rattengif RS) en aan de helicopters waarmee ze het uitstrooien, zouden ze alle daklozen in de stad een maand in de Holiday Inn kunnen laten logeren."

Als tijdens een illegale expeditie van Dave en de zijnen een van de dierenactivisten omkomt, vindt hij dat vooral lastig. Hij is bang voor zijn eigen hachje.

En zo is deze onverkwikkelijke strijd om het welzijn op een paar nauwelijks bewoonde eilandjes eigenlijk een gevecht tussen twee gefrustreerde mensen die hun tekorten op een extern onderwerp hebben geprojecteerd.

Nergens laat Boyle zich verleiden om in dit bij uitstek hedendaagse strijdgewoel commentaar te geven of zijn eigen standpunt door te drukken. Zo laat hij het oordeel aan de lezer over, die gedwongen wordt zelf na te denken. Moeten we bijvoorbeeld Alma's verlangen om haar IQ en dat van haar partner via haar baby aan de wereld door te geven, niet als een ongezonde vorm van eugenetica beschouwen? Is de dood van Dave en zijn kameraden aan het eind van het boek blind toeval of een tragisch gevolg van zijn fanatisme? Boyle laat zich er niet over uit, hij zet slechts de barbaar in de hedendaagse mens neer, op een overtuigende en nogal onthutsende wijze.

T.C. Boyle: Na de barbarij. Uit het Engels vertaald door Gerda Baardman, Nadine Stheeman en Onno Voorhoeve. Ambo/Anthos, Amsterdam. ISBN 9789041417725; 384 blz. € 22,95

Schrijver, rocker, professor

De Amerikaanse auteur T.C. Boyle (1948) heeft wel iets weg van een duizendpoot. Sterk beïnvloed door zulke uiteenlopende schrijvers als Evelyn Waugh, Gabriel Garcia Márquez en Flannery O' Connor, strekt ook zijn eigen werk zich uit van gedegen historische romans tot hippe satires.

Hij ontving voor zijn werk diverse grote prijzen waaronder de Pen/Faulkner Award voor 'World's End' (1988), waarin hij driehonderd jaar New York beschrijft.
Ook in zijn persoonlijk leven is T.C. Boyle een opmerkelijke verschijning. Met zijn uiterlijk van een rockstar is hij toch al meer dan dertig jaar een gewaardeerde professor aan de Southern California University. Tot voor kort roerde hij zich ook als saxofonist en zanger op rock- en jazzpodia.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden