Reportage

Na de annexatie van de Krim roert Rusland zich ook in omringende wateren

Oekraïense soldaten aan boord van een schip bij de havenstad Marioepol. Beeld AFP

Na de annexatie van de Krim roert Rusland zich nu ook in de omringende wateren. De Oekraïense havenstad Marioepol raakt geïsoleerd. ‘Deze situatie mag niet te lang duren.’

Vanaf de woelige baren van de Zwarte Zee stoomt het vrachtschip de luwte van de Straat van Kertsj binnen. Dan komt er plotseling een bootje van de Russische kustwacht aangesneld, een streep wit schuim in het zog. Stoppen, luidt het commando. De kapitein legt het schip voor anker. Dan begint het wachten. Een dag. Drie dagen. Bijna een week. De uiteindelijke inspectie is een formaliteit en in een uurtje geklaard, maar de vertraging is niet meer goed te maken. In de haven van Marioepol wordt de afgesproken hoeveelheid ijzer of graan ingeladen. De schoorstenen van de staalfabriek achter de stad roken, maar hoe lang nog?

De problemen voor de Oekraïense frontstad Marioepol (een half miljoen inwoners) verergerden afgelopen voorjaar, toen de Krim-brug in gebruik werd genomen, vertelt Anton Sjapran. Hij is directeur van Maritime Logistics, een servicebedrijf dat schepen de haven binnenloodst: zijn agenten zorgen voor het gereedmaken van documenten en de afhandeling van de vracht.

De brug, een prestigeproject van de Russische president Poetin die de geannexeerde Krim verbindt met het Russische vasteland, is slechts 33 meter hoog. Een aantal van Sjaprans klanten kan daar niet onderdoor. “Een grote zorg voor iedereen in de scheepvaartwereld”, verzucht hij. Sommige vervoerders slaagden erin hun vaartuigen aan te passen.

Maar nu doemt er een bijkomend probleem op. Sinds de ingebruikname van de brug lijkt Rusland de Zee van Azov (gelegen boven de Zwarte Zee) als eigen binnenzee te beschouwen. Alle schepen richting de Oekraïense havenstad worden gestopt, zegt Sjapran. En zodra een van zijn zeventig klanten, kapiteins die varen onder Turkse, Griekse of Syrische vlag, de haven van Marioepol verlaat, begint de ellende opnieuw. Het vrachtvervoer van en naar Russische havens in de Zee van Azov blijft daarentegen ongemoeid, benadrukt Sjapran.

Visser Viktor Antipov Beeld Michiel Driebergen

Onzichtbare spanning

Volgens de autoriteiten loopt Marioepol 30 procent aan inkomsten mis door de ‘blokkade’. In de vissershaven tref je slechts een stel hengelaars, hoewel er zo’n twintigduizend vissers in de regio actief zijn. Een van hen is Viktor Antipov, die zijn tweemanskotter vandaag heeft gelaten voor wat-ie is. Dat je zo weinig vissers ziet, komt doordat het seizoen voorbij is, legt hij uit.

De spanning op zee is onzichtbaar, de gevechten op het land zijn wel te horen. Die vinden plaats op twintig kilometer van de stad, waar het Oekraïense leger zich heeft ingegraven tegen door Rusland gesteunde milities. “Aan het schieten zijn we gewend”, zegt Antipov, die zich vooral zorgen maakt over de crisis, een reden dat velen tegenwoordig met de hengel hun geluk beproeven. “We moeten tenslotte eten. In de winkels worden Europese prijzen gerekend maar we hebben geen geld.”

In reactie op de Russische plaagstoten stuurde Oekraïne vorige maand twee marineschepen naar de Zee van Azov, die rapporteerden dat ze tijdens hun tocht door laagvliegende Russische straaljagers werden geïntimideerd. “Onze troepen zijn paraat om de Russische agressie in de Zee van Azov te weerstaan en Oekraïne te beschermen”, aldus president Porosjenko, die afgelopen week op het theaterplein in Marioepol de troepen toesprak als afsluiting van een militaire oefening.

De bewoners reageren wat meewarig op de stevige taal van de president. “Dat we ooit oorlog zouden krijgen met de Russen hadden onze voorouders niet geloofd”, zegt visser Viktor Antipov. Ooit was Marioepol een ‘centrum van Eurazië’, zegt Valerie Pantsjenko, adviseur vluchtelingenbeleid mismoedig. Nu zijn er honderdduizend vluchtelingen uit de provincie Donetsk in de stad, voor wie de huren onbetaalbaar zijn, terwijl ‘Kiev’ zich al amper bekommert om de autochtone bevolking. “Marioepol is geïsoleerd. Er is hier geen toekomst. De crisis treft vooral gewone mensen.”

Voor ondernemer Anton Sjapran is het een simpele rekensom. Elke dag vertraging kost een schipper drieduizend euro aan brandstof en personeel. De helft van de schepen durft de tocht nog aan, schat hij. “Deze situatie mag niet lang duren.”

Beeld Trouw

Nieuwe episode in conflict Oekraïne

Vandaag spreekt het Europarlement over de situatie in de Zee van Azov, een nieuwe episode in het conflict tussen Rusland en Oekraïne dat nu bijna vijf jaar duurt. De Oekraïense president Porosjenko vraagt de EU om een boycot van Russische havens in de Zee van Azov, zoals die van Rostov.

De inspectie-drift van de Russen treft ook Nederlandse rederijen, meldde NRC in augustus. Formeel zijn controles toegestaan omdat de Zee van Azov gedeeld Oekraïens-Russisch water is, wat beide landen afspraken in 2003. Vorige week verwees de Russische minister van buitenlandse zaken Lavrov naar dat verdrag bij zijn opmerking dat ‘een Navo-oefening niet kan plaatsvinden zonder Russische toestemming’.

Hoewel er geen sprake is van een Navo-oefening trainde het Oekraïense leger een paar keer in en nabij de zee, als reactie op de komst van Russische marinefregatten. Ook wil president Porosjenko een nieuwe marinehaven bij Berdjansk.

Lees ook: Het vlot niet erg met prestigeproject de Krim (2017)

De Krim moet een aantrekkelijk stukje Rusland worden, maar bijna niemand wil er wonen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden