Legionellabesmetting

Na corona komt de stille doder legionella: ‘De angst voor besmetting is reëel’

De Legionella pneumophila bacterie op een kweekschaaltje. Beeld Belga

De legionellabacterie nestelt zich in stilstaand water tussen 20 en 50 graden. Nu sporthallen en hotels hun installaties weer opstarten, rijzen er zorgen over hun waterleidingen. Experts verschillen van mening. ‘Niemand weet hoe groot het legionellaprobleem na de coronacrisis is.’ 

Legionella-expert Arjan Eiland van installatiebedrijf Linthorst maakt zich zorgen, laat hij in de regionale media weten. Bij een controle in Gelderland is bij negen van de twaalf sporthallen een legionellabesmetting geconstateerd. Die sporthallen worden al een tijd niet gebruikt vanwege de coronacrisis, waardoor de bacterie zich in het stilstaande leidingwater heeft kunnen nestelen. Hoe moet dat nu, als die hallen straks weer opengaan?

Meer besmettingen na regen

Epidemioloog Petra Brandsema die zich bij het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) in dit onderwerp heeft gespecialiseerd, spreekt geruststellende woorden. “Ik heb nog nooit gehoord van een legionelladode die de bacterie heeft opgelopen in een sporthal”, zegt ze. “Sporthallen hoeven ook helemaal niet aan preventie te doen. Als ze na een periode van sluiting gewoon de hete kraan een tijdje laten lopen, is er niets aan de hand. Dat doen ze na de gewone zomervakantie óók al.”

Brandsema denkt dat als het om legionellabesmettingen gaat, er veel meer risico’s kleven aan natte koeltorens in kantoorgebouwen, sauna’s en waterzuiveringsinstallaties. Uit recent onderzoek blijkt ook dat na regen het aantal besmettingen toeneemt. Maar hotels en sporthallen? “In nog geen 3 procent van de ziektegevallen is de douche in een sporthal een mogelijke bron.”

Een stille doder

Legionella is beter bekend als de ‘veteranenziekte’, zeker nadat deze in 1999 zo hard toesloeg op de Westfriese Flora in Bovenkarspel, waar een besmet bubbelbad voor 32 doden en 206 ernstig zieke bezoekers zorgde. Dat was een uitschieter die in het oog sprong, terwijl legionella eerder een ‘stille doder’ is. Jaarlijks sterven er tussen de twintig en dertig mensen aan de veteranenziekte, steeds meer mensen raken besmet. Waren voorheen zo’n driehonderd mensen per jaar ziek, afgelopen jaren lag dat gemiddelde rond de vijfhonderd. In 2019 ging het om 566 geregistreerde besmettingen, 22 patiënten overleden. Deze mensen snuiven ‘ergens’ een besmette druppel op, hoe klein ook, en zien hun conditie vervolgens snel achteruitgaan.

De legionellabacterie groeit in stilstaand water met een temperatuur tussen de 20 en 50 graden. Als het water vervolgens in hele kleine druppeltjes (nevel) in de lucht komt, kan iemand de bacterie inademen en besmet raken. Sommige mensen krijgen milde, griepachtige klachten. Die gaan na een paar dagen vanzelf weer over. Heel soms veroorzaakt de legionellabacterie een ernstige longontsteking die zo heftig kan verlopen dat mensen eraan kunnen overlijden. Vooral ouderen, mensen met een slechte gezondheid of rokers zijn gevoelig. Longontsteking door legionella komt bijna nooit voor bij mensen die jonger zijn dan 40 jaar.

Het RIVM ‘doet te makkelijk’

Volgens Leo de Zeeuw, eigenaar van het bedrijf Holland Water, doet het kabinet, maar ook het RIVM, te makkelijk over het gevaar van legionella. “In een leiding ontstaat altijd een biofilm, een glibberig laagje, dat toeneemt als de leiding niet gebruikt wordt. Als de temperatuur vervolgens ook nog eens stijgt tot boven de 20 graden, nestelen zich daar bacteriën. Ook legionella.”

Je kunt volgens hem spoelen ‘totdat je een ons weegt’, maar die bacterie krijg je er niet zomaar uit. Zijn bedrijf verkoopt dan ook apparatuur die bij de bron koper- en zilverionen toevoegt, waardoor er geen biofilm kan ontstaan en de leiding is gevrijwaard van legionella.

De Zeeuw levert aan grote ‘kwetsbare’ instellingen als ziekenhuizen, maar zijn apparatuur is in ‘niet-prioritaire’ gebouwen verboden omdat daar het risico volgens de overheid te klein is. Daar is De Zeeuw het niet mee eens. Volgens hem wordt het risico sterk onderschat. Hij pleit voor een veel betere bemonstering van verdacht water en in geval van een legionellagevaar een spoeling van de leiding met waterstofperoxide of heet water.  Hij betoogt vooral ook voor preventief optreden, het liefst natuurlijk door plaatsing van zijn eigen systeem in meer gebouwen dan nu is toegestaan.

Een beheersbaar risico

Hoogleraar Andy Hoepelman, hoofd van Infectieziekten in het UMC Utrecht, neemt in deze discussie een middenpositie in. “Hoe groot het legionellaprobleem na de coronacrisis is, weet niemand”, zegt hij. “Maar de angst voor besmetting is reëel. Toch denk ik dat door praktisch handelen, dus even goed doorspoelen met heet water, het risico beheersbaar wordt.” Hoepelman maakt zich eerder druk om iets anders. “Legionella uit zich op dezelfde manier als corona, terwijl de eerste in veel gevallen goed te behandelen is. Dus test vooral op beide.”

Lees ook: 

Wat voor bacteriën krioelen in mijn buitenbad?

Een lezer wil een ijsbad in zijn tuintje, mailt hij. “Om me iedere dag in onder te dompelen als ik wakker word.” Hij is geen zuivere volgeling van ‘iceman’ Wim Hof, de goeroe die badderen tussen ijsklontjes voorstaat: twintig graden is de lezer koud genoeg. Hij wil vooral niet te veel water verbruiken, schrijft hij. Hoeveel dagen achtereen kan hij buiten in bad zonder het water te verversen?, is zijn vraag.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden