Na Brexit, een blauwe envelop uit Brussel?

BEGROTING | Langverwachte voorstellen over nieuwe, directe, financiering van EU krijgen extra sjeu door de Brexit. De EU-meerjarenbegroting wacht een grondige hervorming.

Het zijn pas de eerste speldeprikjes in een strijd om geld binnen de EU die nog jarenlang zal duren. Maar ze doen nu al pijn. Neem alleen al het voorzichtige voorstel om de Europese Unie straks rechtstreeks belasting te laten heffen. De gewone blauwe enveloppen waren al niet populair, laat staan als ze straks donkerder blauw zijn en er gele sterretjes op staan.


De EU-belasting (zie kader voor de details) is onderdeel van een breed rapport over de toekomst van de EU-begroting, deze week gepresenteerd door de Italiaanse oud-premier en oud-Eurocommissaris Mario Monti. Aan dat rapport is twee jaar gewerkt door het team-Monti, waaraan ook Eurocommissaris Frans Timmermans deelnam.


De opdracht was: denk na over een geheel nieuwe manier van financiering voor de EU, in de aanloop naar de volgende meerjarenbegroting voor 2021-2027, als deze inflexibele manier van begroten tegen die tijd ten minste nog bestaat. Het Monti-panel stortte zich vooral op manieren om de zogeheten eigen middelen van de EU te vergroten. Nu is het EU-budget nog voor meer dan tweederde afhankelijk van wat de lidstaten afdragen.


Deze indirecte manier van financiering is in de loop der decennia bovendien verschrikkelijk omslachtig geworden. Landen dragen bij naar draagkracht. Onder premier Margaret 'I want my money back'. Thatcher heeft voor Groot-Brittannië in de jaren tachtig een fikse korting bedongen op die contributie, de 'rebate'. Landen die daarvan het voornaamste slachtoffer waren omdat ze dat Britse gat in de begroting moesten vullen (waaronder Nederland) kregen vervolgens dáárop weer een korting, de 'rebate op de rebate'.


En dan heb je nog het inmiddels bijna jaarlijkse ritueel van de naheffingen, die het gevolg zijn van correcties op eerdere schattingen over nationale inkomens. Het is een draak van een systeem dat de landen zelf hebben opgetuigd, maar 'Brussel' krijgt elk jaar weer de schuld. Als het echt aan Brussel zou liggen, waren die directe EU-belastingen allang ingevoerd. Monti wil in ieder geval af van alle uitzonderingsregels, mede door de invoering van die directe belastingen.


Zijn werkgroep was al een tijdje aan het werk toen de Brexit zich aandiende. Dat is 'een unieke kans om te bekijken hoe we de echte kosten en baten van de EU meten', aldus Monti's eindrapport. Op 27 januari bespreekt de Italiaan zijn voorstellen met de EU-ministers van financiën.


Het beoogde Britse vertrek uit de EU heeft grote gevolgen voor de EU-begroting, al stelt die op zichzelf niet zo veel voor: niet meer dan 1 procent van de totale EU-economie. De Britten dragen voor ongeveer 10 miljard euro per jaar bij aan die begroting. In geen enkel land is er draagvlak voor een hogere EU-contributie om het verlies van deze bijdrage op te vangen. Tel deze twee feiten bij elkaar op en de uitkomst is dat forse bezuinigingen onvermijdelijk zijn.


Dat kan het makkelijkste bij de twee grootste posten (zie grafiek): de landbouwsubsidies en de structuurfondsen voor de ontwikkeling van armere landen en regio's. Duitsland wil die fondsen al verbinden aan strengere hervormingsvoorwaarden.


Het Monti-rapport is het startschot voor een lange discussie vol heilige huisjes en nationale hakken in het zand. De gesprekken erover trekken waarschijnlijk gelijk op met de Brexit-onderhandelingen.

Mogelijke EU-belastingen in het rapport-Monti

CO2-heffing


Belasting op stroomverbruik


Accijns op fossiele brandstoffen (nu nog nationaal)


Uniforme btw-tarieven, rechtstreeks af te dragen aan de EU (nu nog nationaal)


Uniforme winstbelasting (nu ligt er al een voorstel voor een gemeenschappelijke EU-grondslag daarvan)


Financiële transactietaks (wordt al jaren over gesproken, slechts tien EU-landen willen die).


Dit zijn alleen maar enkele voorstellen. Praktische invoering van Europese belastingen lijkt nog ver weg. Zo'n besluit vereist unanimiteit. De meeste tegenstand is te verwachten van Duitsland en Nederland.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden