Na Boulez de zondvloed?

Boulez est mort! Het kan u niet ontgaan zijn dat componist Pierre Boulez deze week op 90-jarige leeftijd overleed. Het einde van een tijdperk. Ik schrijf de eerste zin van deze column daarom wat dramatisch als een uitroep, en op z'n Frans. Om hem daarmee dichterbij de beroemde uitroep te brengen waarmee Bernardo Bertolucci zijn grootse filmepos 'Novecento' (1976) laat beginnen: Verdi è morto!

Verdi overleed in januari 1901 toen de nieuwe eeuw net één jaar oud was. En ook Verdi was bijna 90 jaar oud toen hij stierf. Zijn dood was een mooie afsluiting van een hele periode. Boulez overleed in januari 2016 - het nieuwe millennium is er al wat langer, maar toch is zijn dood, net als die van Verdi, de afsluiting van een epoche in de muziekgeschiedenis.

Er is een verschil. Verdi liet in 1901 potentiële erfgenamen achter. Zijn positie als belangrijkste en meest succesvolle, Italiaanse operacomponist werd al meteen ingenomen door Giacomo Puccini. Diens 'Tosca' ging in 1900 in wereldpremière. Ook al in januari! Welbeschouwd had Bertolucci zijn filmische kijk op de nieuwe eeuw, op 1900 - novecento - dus misschien beter kunnen beginnen met een referentie aan de eerste voorstellingen van 'Tosca' in het destijds politiek onrustige Rome.

Boulez heeft in tegenstelling tot Verdi geen erfgenamen. Boulez moet het zonder zijn eigen Puccini doen. Hij was leider van een hele invloedrijke groepering, de Darmstadt-school, maar hij maakte gek genoeg geen school. De andere grootheden uit Darmstadt - Maderna, Nono, Ligeti, Berio en Stockhausen - zijn allemaal al dood. Boulez was de laatste der Mohikanen. Het is niet zo dat Boulez ooit geroepen heeft: 'Après moi le déluge'. Het was vast niet zo dat het hem niets kon schelen wat er ná hem met de muziekgeschiedenis zou gebeuren. En op de keper beschouwd kwam die zondvloed er toch, maar eerder in de hoeveelheid totaal verschillende muziekstijlen, waarbij er niet een zo dominant werd als die van Boulez.

In dat opzicht is Boulez te vergelijken met iemand als Richard Wagner. De enorme invloed van Wagner als componist en essayist op de muziek van de tweede helft van de 19de eeuw is vergelijkbaar met die van Boulez in de tweede helft van de 20ste eeuw. Musicoloog Richard Taruskin bedacht voor die verstrekkende invloed een term: Das Führerprinzip.

Boulez, die ooit provocerend riep dat je alle 19de-eeuwse operagebouwen beter in de fik kon steken, componeerde zelf nooit een opera. Volgens sommigen was dat omdat hij te zeer onder de indruk was van Bergs 'Wozzeck'. Maar hij dirigeerde later wel regelmatig in die 'conservatieve bolwerken'. Nota bene ook in Wagners Bayreuth, waar ik hem een lucide 'Parsifal' hoorde dirigeren. Wagner kreeg zijn operahuis dankzij Ludwig II, Boulez kreeg muzikaal veel voor elkaar met hulp en geld van achtereenvolgende Franse presidenten. Ook daarin waren Wagner en Boulez verwante geesten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden