Na 'Also sprach Zarathustra' is er appelsap in de foyer

ROTTERDAM - De Grote Zaal van De Doelen is een deinende, roezemoezende zee van reikhalzende hoofdjes en druk bewegende armpjes. “Dit is niet alleen een gebouw met vier muren en een dak, een concertgebouw is eigenlijk een ruimteschip”, zegt presentator Freek van Diest geheimzinnig tot zijn publiek.

“Kijk!” En meteen dooft het licht tot een klein, oranje-achtig spotje. “Hiermee kun je niet alleen de ruimte in, maar ook naar de onderwereld. Dus maak je veiligheidsriemen maar vast, dan gaat de reis nu beginnen.” Het Rotterdams Philharmonisch Orkest zet in met de meeslepende melodie die waarschijnlijk ook de meeste volwassenen voornamelijk kennen als 'dat-muziekjevan-de-Persil-reclame', maar eigenlijk ”Also sprach Zarathustra' van Richard Strauss heet.

“Mooi he?” zegt Van Diest, als het stuk is afgelopen. In tegenstelling tot de in keurig zwart gestoken leden van het symfonie-orkest draagt hij een gezellige houthakkersbloes met spijkerbroek, maakt grapen en grollen met de kinderen, en houdt de aandacht redelijk goed vast. Met het stokje van dirigent Roland Kieft leert hij de kinderen om 'fortissimo' en 'pianissimo' te klappen. Als Van Diest met zijn armen boven zijn hoofd zwabbert, begint de hele zaal onmiddellijk hard te klappen, doet hij ze naar beneden, dan verstomt het geluid vrij snel.

Het Rotterdams Philharmonisch Orkest bestaat 75 jaar, en heeft deze week ruim 10 000 basisscholieren uit Rotterdam uitgenodigd voor een eerste, uitgebreide kennismaking met een echt, 'levend' symfonie-orkest. Van contrabas tot picolo, van Bach tot Schnittke: alle instrumenten en genres passeren in snel tempo de revu in de 'RPhO'-Show. Een 'stormachtige' Verdi, een 'lieflijke' Mozart (“stel dat je voor haar staat en je weet ineens niet meer wat je moet zeggen: je bent tot over je oren verliefd”, kondigt Van Diest aan) een 'hoestende' Janos. In plaats van een lang stuk, zoals bijvoorbeeld het speciaal voor kinderen gecomponeerde 'Peter en de Wolf', koos artistiek leider Kees Hillen van het Rotterdams Philharmonisch Orkest, samen met dirgent Roland Kieft en de Stichting Kunstzinnige Vorming Rotterdam (SKVR) voor een programma met veel afwisselende onderdelen, zodat al die verschillende emoties en stemmingen die je met een orkest kunt uitbeelden, aan de orde komen.

Ongeveer 150 basisscholen hebben gereageerd op de uitnodiging van het Rotterdams Philharmonisch Orkest en de SKVR, waaronder ook scholen voor bijzonder onderwijs. “Wat ik heel speciaal vond, was dat er op de eerste twee rijen vandaag doofstomme kinderen zaten”, vertelt Van Diest. “Op zo'n school ben ik ook wel eens geweest. Het opmerkelijke is dat ik niet eens zo heel veel meer hoefde uit te leggen over de muziekinstrumenten. Kennelijk hebben die kinderen een hele eigen manier om de kleur en klank van de muziek te kunnen voelen.”

Per voorstelling kunnen er zo'n 1 250 kinderen tegelijk de zaal in.

Allemaal nemen ze hun plaats in de met de docenten afgesproken vakken, onder een bordje 'harp', 'viool' of 'piano', en er is met de organisatie afgesproken dat er een leerkracht per tien leerlingen mee gaat. “Uit ervaring weet ik dat de kinderen het idee hebben dat ze een sportfondsenbad met driedubbele springplank betreden, zodra ze een concertgebouw als De Doelen binnen komen”, zegt Freek van Diest. “Die uitgelatenheid moet je wel een beetje in banen leiden.”

Hoewel tijdens de voorstelling menig streng kijkende leerkracht vingerknippend of ”ssht!” sissend over de stoelen naar voren buigt om luiddruchtige kinderen terecht te wijzen, is Van Diest na afloop erg te spreken over de concentratie van de kinderen “Ja, ze applaudisseerden af en toe wel veel te vroeg, maar dat was meer uit overenthousiasme. Ik weet niet waar dat aan ligt, of wij het nou zo goed hebben aangepakt, of dat het gewoon hele lieve kinderen waren vandaag.”

Een belangrijke factor is waarschijnlijk dat altviolist Van Diest voor de meeste kinderen geen onbekende is. Voor de Stichting Kunstzinnige Vorming Rotterdam (SKVR) bezoekt hij basisscholen om de leerlingen uit groep drie een algemeen verhaal te vertellen over de geschiedenis van muziekinstrumenten. “En dat blijft kennelijk heel erg lang hangen. Ik vertel nu al vijftien jaar hetzelfde verhaal over de snaarinstrumenten die van de pijl en boog af komen, en van de holle boomstam met de knots, als prehistorische voorloper van de pauken. Het zinnetje ,Mijn naam is Jos, en ik sla er op los', dat ik daarbij gebruik, krijg ik regelmatig nageroepen op straat, ook als het al jaren geleden is. Ook deze kinderen, die nu alweer in groep acht zitten, weten het zich nog goed te herinneren.”

Maar misschien duurt het toch allemaal net ietsje te lang met de voorstelling: na een minuut of vijftig zijn de eerste concentratiegrenzen bereikt. Als het eerste kind een plaspauze heeft aangekondigd, en het woord 'wc' heeft laten vallen, is het hek van de dam. Achter elkaar slaat de deur dicht, net tijdens het mooie 'Nimrod' van Edward Elgar. Van Diest vraagt de kinderen of ze zin hebben een tekening te maken en die naar de SKVR te sturen.

“Nou, dat plassen moeten we in het vervolg maar niet meer toelaten”, zegt Van Diest na afloop. “Ja, dat klinkt wel streng. Hoewel het in de tijd van Mozart natuurlijk ook een rotzooi was, daar zaten ze ook niet zo netjes te luisteren.”

Na de 'RPhO'-show worden in de foyer de tafels met appelsap, chocomel en fristi bestormd, en kunnen de kinderen naar hartelust hun energie kwijt op de violen en accordeons die onder het toeziend oog van SKVR-medewerkers bespeeld kunnen worden. Marilyn, Sabiha en Sylvia van de Augustinusschool vonden het allemaal hardstikke mooi. Dit was de eerste keer bij een echt symfonie-orkest. Thuis luisteren ze eigenlijk alleen naar popmuziek. “Maar misschien ga ik er nu wel vaker naar luisteren”, zegt Sylvia.

Woensdag- en vrijdagavond wordt de RPhO-show ook voor volwassenen gespeeld. Ook dan praat Freek van Diest de boel aan elkaar. “Ik weet alleen nog niet hoe”, zegt hij. “Vrijdagavond is speciaal voor de Erasmus Universiteit, en ik ken nogal wat medewerkers van de vakgroep Psychologie. Iedereen zegt dat ik niets moet veranderen aan mijn tekst, maar misschien gooi ik het op de therapeutische toer, in de trant van: 'mijn psychiater zegt . . . '. Dan ben ik benieuwd wat voor tekeningen over 'Nimrod' we op ons bureau krijgen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden