Na 200 jaar wil Australie van Britse vorstenhuis scheiden Keating gaat het Elizabeth zelf vertellen

van onze buitenlandredactie AMSTERDAM - 'De man die onze voormalige gevangeniskolonie wil afscheiden van het thuisland.' Zo omschrijven de Britse tabloids de Australische premier, Paul Keating. Morgen brengt hij een bezoek aan de Britse koningin, Elizabeth II, om het Australische verlangen naar een republiek uit de doeken te doen.

Keating sloeg gisteren onmiddellijk terug naar de Britse pers. “Mijn sympathie ligt volledig bij het Britse publiek, dat elke dag weer de roddelpers moet weerstaan.” De Australische premier reist naar het zomerverblijf van de koningin in het Schotse Balmoral af, om daar persoonlijk over een mogelijke scheiding te praten.

Het Australische streven naar een republiek betekent voor de vorstin het einde van haar functie van staatshoofd van Australie. Keating voert al geruime tijd campagne tegen de monarchie en zijn strijd lijkt meer en meer medestanders op te leveren. Naar verwachting zal de ontmoeting in zowel Engeland als Australie Anglo-Australische rivaliteiten aanwakkeren.

Het duurde 200 jaar, sinds de aankomst van eerste 800 gevangenen, voordat Australie het aandurfde om serieus over een andere staatsvorm na te denken. De toenmalige ingezetenen bestonden veelal uit gedeporteerde Ierse nationalisten, ex-criminelen en armlastige, kansloze Engelsen die hoopten op een beter bestaan. In 1901 werd Australie onderdeel van de federatie van kolonien, het Britse Gemenebest. De tegenstanders van de monarchie willen daarom het liefst in het jaar 2001, wanneer 100 jaar quasi-onafhankelijkheid wordt gevierd, Australie tot een republiek uitroepen.

Het Australische beeld van het Britse koningshuis is ondertussen verre van glorieus en roept bij de mensen vooral associaties op met een soap-opera. Afgelopen jaar overspoelde de pers het Australische publiek met onder meer foto's van een topless Hertogin van York en teksten van Prins Charles, die zei in de onderbroek van zijn minnares te willen wonen.'Camillagate' werd in den treure uitgemolken, en wakkerde alleen maar het republikeinse vuur aan.

Prins Charles' gedrag riep herinneringen op aan Edward VII, die in de jaren twintig ooit eens een bezoek bracht aan Australie. Negen maanden na het bezoek van de 'rokkenjager', zo beweert men, werd in het land van de kangoeroes, een bastaardzoon van Edward VII geboren. Het schandaal zou met een som koninklijk geld in de doofpot zijn gestopt. Tot op de dag van vandaag menen bejaarde Australiers in een stadje in de staat Nieuw Zuid Wales, een zogenaamde dubbelganger van Edward VII te herkennen.

In 1986 zette de Australische regering de eerste voorzichtige stappen richting een republiek. De Britse koningin ondertekende in dat jaar een wet waardoor Australie zijn constitutionele banden beeindigde met Groot-Brittanie. Wel bleef koningin Elizabeth staatshoofd. Van dat laatste wil de Australische regering nu ook af. De republikeinen in Australie staan echter tegenover volhardende monarchisten. Beide partijen hebben actiegroepen opgezet: de Australisch Republikeinse beweging (ARM) en de Australiers voor een Constitutionele monarchie (ACM).

In de ARM zitten voornamelijk mensen uit de media- en kunstwereld, terwijl de ACM wordt gevormd door lieden afkomstig uit de rechterlijke macht, wetenschap en het leger. Voor de monarchisten is het afschaffen van de monarchie een big deal en heeft het een grote emotionele lading. Hoewel de omschakeling naar een republiek technisch gezien een kleine ingreep inhoudt, betekent het praktisch nog behoorlijk wat rompslomp. Eerst moet een referendum onder de bevolking worden gehouden, dat een 'ja' moet opleveren, waarna vervolgens vier van de zes staten voor de grondwetswijziging moeten stemmen.

De republikeinen zien deze obstakels slechts als formaliteiten. De toename van immigranten, waaronder vele Chinezen en Vietnamezen, die zeer weinig binding hebben met het Britse koningshuis, werkt dan ook in hun voordeel. Verder wonen er bijvoorbeeld in Sidney meer (voormalige) Joegoslaven, dan in Lublijana. Bovendien is het aantal levende Australiers die hebben meegevochten in de tweede wereldoorlog in het Britse leger en een sterke binding hebben met het koningshuis, de laatste jaren sterk verminderd. Een opiniepeiling wees onlangs uit dat met name de twintigjarigen er voor zijn om de Britse koningin de wacht aan te zeggen.

In Engeland zullen alle schijnwerpers op het bezoek van Keating gericht zijn. Vooral bij de pulpbladen is hij niet geliefd. De Australische premier schokte de Britten, toen hij een beschermende arm om de koningin heen legde bij haar laatste bezoek aan Australie. Zijn vrouw, Annita, veroorzaakte nog grotere opschudding toen zij de koningin niet met de gewenste hoffelijkheid behandelde, waardoor de Britse trots een nieuwe opdonder kreeg. De Britten hebben het al moeilijk met de Australische overmacht op het cricketveld en nu willen de Aussies ook nog af van Elizabeth als staatshoofd.

De Britten vinden dat de uit een arbeidersmilieu afkomstige Australische premier maar wat meer respect moet tonen voor de koningin. Keating kreeg in Engeland de wind van voren, toen hij tijdens een rede voor het Australische parlement Groot-Brittannie beschuldigde van plichtsverzaking tijdens de tweede wereldoorlog: het koninkrijk zou niet genoeg moeite hebben gedaan om Maleisie en Singapore te verdedigen en zou Australie aan de Japanners hebben overgelaten. Zijn grote voorbeeld is niet voor niets John Curtin, de premier die tijdens de tweede wereldoorlog in 1941 verklaarde: “Australie kijkt naar Amerika, dat vrij is van traditionele banden, zoals wij die hebben met Groot-Brittannie.”

Toch zit er meer achter het republikeinse streven. Het moederland Engeland richt zich de laatste jaren steeds meer op Europa, terwijl Australie de ogen richt op Azie. Het land is eigenlijk op zoek naar een eigen identiteit. Zelf zei Keating het al deze week op de Engelse tv: “Wij Australiers willen trots zijn op ons land en vertrouwen hebben in onszelf. (. . . ) We willen ons in het buitenland vertegenwoordigen als Australier.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden