Mysterieuze verdwijningen van boekverkopers in Hongkong

Afgelopen weekeinde vertrapten betogers in Hongkong een Chinese vlag, uit protest tegen de spoorloze verdwijning van vijf uitgevers/boekverkopers. Zij stellen dat China de hand heeft in hun verdwijning.Beeld EPA

Duizenden bezorgde inwoners van Hongkong hebben afgelopen weekeinde geprotesteerd tegen de mysterieuze verdwijning van vijf boekverkopers in de stad. Gevreesd wordt dat zij zijn opgepakt door China, omdat de winkel kritische boeken over het bewind in Peking verkocht.

De vijf werken allen bij Causeway Bay Books, een boekhandel in Hongkong die zich heeft gespecialiseerd in de verkoop van boeken die op het vasteland van China verboden zijn. Vier van de mannen verdwenen oktober vorig jaar plotseling zonder een spoor na te laten.

De vijfde, de 65-jarige Lee Bo, uitgever en mede-eigenaar van Causeway Bay Books en met de Britse nationaliteit, verdween eind december. Groot-Brittannië, Zweden - een van de verdwenen mannen heeft de Zweedse nationaliteit - en de Verenigde Staten hebben gezegd zich zorgen te maken over de verdwijningen.

Aangifte ingetrokken
Lee's vrouw gaf diens vermissing aan bij de politie in Hongkong, maar heeft de aangifte inmiddels weer ingetrokken. Zij zei een email van hem te hebben gekregen, waarin Lee zou hebben geschreven dat hij vrijwillig naar China is vertrokken om mee te werken aan een onderzoek. Wat dat onderzoek inhoudt is niet duidelijk.

Causeway Bay Books verkoopt vooral kritische boeken over corruptie binnen de Chinese communistische partij, maar ook luchtiger werkjes zoals over het seksleven van voormalige Chinese leiders. De boekhandel wordt vooral veel bezocht door vasteland-Chinezen die deze boeken thuis niet kunnen kopen en ze massaal uit Hongkong halen, waar vooralsnog wel persvrijheid bestaat.

De boekwinkel is inmiddels gesloten. Volgens de Financial Times hebben bezorgde Hongkongers briefjes op de deur gehangen met teksten als: 'Kom veilig thuis', 'Open de boekhandel weer' en 'De vrijheid van meningsuiting sterft nooit'.

Petitie
Activisten en uitgevers zijn een online petitie begonnen waarin wordt opgeroepen de vrijheid van publicatie te verdedigen. En afgelopen weekeinde gingen duizenden Hongkongers de straat op om te protesteren tegen de verdwijning van de vijf.

Betogers in Hongkong voeren een portret mee van Lee Bo, een van de vijf mannen die is verdwenen. De demonstranten eisen duidelijkheid over het lot van Lee, uitgever en mede-eigenaar van Causeway Bay Books, en zijn vier medewerkers.Beeld photo_news

Volgens veel demonstranten heeft China hen ontvoerd en gedetineerd, maar Peking ontwijkt de kwestie of houdt zich onbereikbaar voor vragen daarover. De Chinese staatskrant Global Times schreef onlangs wel veelzeggend dat de vijf boekverkopers een 'duivelse invloed' hebben in China, via hun politieke boeken.

Toen de Britse minister Hammond tijdens een recent bezoek aan China om opheldering vroeg over de vermissing van de Britse staatsburger, zei zijn Chinese collega Wang Yi dat Lee Bo "in de eerste plaats Chinees staatsburger is", daarmee de indruk wekkend dat hij onder de Chinese wetten zou vallen en niet onder die van Hongkong.

Dat ging zelfs gouverneur CY Leung, de huidige, doorgaans pro-Chinese leider van Hongkong, te ver. Hij stelde dat de Chinese autoriteiten niet het recht hebben op de wetshandhaving in Hongkong.

Beloftes weinig waard
De voormalige Britse kolonie is een semi-autonoom gebied binnen China, met eigen wetten en regels die veel vrijer zijn dan op het Chinese vasteland. Bij de overdracht in 1997 heeft Peking beloofd deze vrijheden en de autonomie van de stad 50 jaar lang te garanderen.

Maar veel inwoners van Hongkong vrezen dat die beloftes weinig waard zijn. Peking probeert ook al enkele jaren meer greep te krijgen op het bestuur van Hongkong, en dan met name op de benoeming van de gouverneur, de zogeheten 'chief-executive'.

Peking eiste twee jaar geleden dat het zelf drie kandidaten mag voorstellen, maar daartegen kwamen toen tienduizenden Hongkongers in het geweer tijdens grootschalige en maandenlange straatprotesten.

Nu vreest de democratische beweging in de voormalige Britse kolonie dat Peking in het geniep probeert de persvrijheid en vrijheid van meningsuiting in te perken, door uitgevers en boekverkopers angst aan te jagen met geheimzinnige verdwijningen.

De protestmars voor de vrijheid van meningsuiting in Hongkong trok volgens de organisatoren 6000 mensen. In het Chinees staat hier 'ontvoering'.Beeld epa

Schok
De verdwijning van de vijf heeft een schok veroorzaakt binnen de uitgeversgemeenschap en de democratische beweging in Hongkong. "Niemand is nu meer veilig in Hongkong", zei de prominente uitgever Bao Pu tegen persbureau Reuters. De verdwijningen kunnen volgens hem leiden tot zelfcensuur.

Bao zei ook te vrezen dat de unieke positie van Hongkong als vrijhaven voor informatie over China verloren gaat. "In de toekomst denk ik dat het uitgeven van dit soort informatie moeilijker wordt en dat er minder titels uit zullen komen", aldus Bao tegen de Financial Times. Een andere boekenketen in Hongkong, PageOne, heeft inmiddels al enkele titels uit zijn winkels gehaald, zei een verkoper desgevraagd.

China-onderzoeker William Nee van Amnesty International spreekt van een "sluipend" ingrijpen door Peking om kritiek op China te smoren. "Dit lijkt op een onverholen aanval op de vrijheid van meningsuiting in Hongkong, zoals we die sinds 1997 niet meer hebben gezien."

Beeld photo_news
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden