Mysteries rond neergestort Russisch vliegtuig; vier scenario's

Het staartstuk van de neergestortte Airbus van Metrojet. Het toestel was gerepareerd nadat het in 2001 met de staart de grond raakte, een van de mogelijke oorzaken van de crash waarbij 224 mensen omkwamen, voornamelijk Russische toeristen.Beeld EPA

De crash van een Russisch verkeersvliegtuig afgelopen zaterdag in de Sinaï-woestijn in Egypte is nog altijd met veel mysteries omgeven. Over de oorzaak van de ramp, die aan alle 224 inzittenden het leven kostte, doen veel tegenstrijdige berichten de ronde, die weer voeding geven aan allerlei speculaties. De Britse premier Cameron zei vandaag dat nog niet vaststaat dat het vliegtuig is opgeblazen met een bom, maar dat het een 'sterke mogelijkheid' is.

Vanaf het begin zijn er veel vraagtekens over de oorzaak van de ramp, vooral over de vraag of er sprake is van een aanslag of niet. Hier heeft nog geen van de betrokken partijen uitsluitsel over willen of kunnen geven. De officiële woordvoerder van het Kremlin waarschuwde vanochtend dat alle theorieën over de oorzaak op dit moment neerkomen op 'speculaties'. "Wat er ook gebeurd is kan alleen worden aangetoond door het onderzoek", aldus woordvoerder Dmitri Peskov.

Speculaties zijn er genoeg over de crash van de Russische Airbus, die afgelopen zaterdag neerstortte in de Egyptische Sinaï-woestijn, 23 minuten nadat het vliegtuig was opgestegen vanuit de badplaats Sharm-al-Sheikh op weg naar Sint-Petersburg in Rusland. Dit zijn de vier belangrijkste theorieën die nu de ronde doen:

Technische problemen
De piloot van het vliegtuig van luchtvaartmaatschappij Metrojet had kort voor het contact met de verkeersleiding verloren ging technische mankementen gemeld, zei Ayman al-Muqadem, een lid van het Egyptische Ongevallenraad voor de Luchtvaart, kort na de ramp.

Volgens hem had de piloot te kennen gegeven dat hij wilde landen op het dichtstbijzijnde vliegveld. Dit werd dinsdag tegengesproken door de woordvoerder van het Egyptische luchtvaartministerie. Volgens Mohamed Rahmi is er geen noodsignaal uitgezonden door de piloten en is er "bij de verkeersleiding geen communicatie opgenomen waarin de piloot om wat dan ook verzoekt".

Dat er mogelijk technische problemen zijn geweest is ook ontkend door een official van de luchtvaartmaatschappij Metrojet, ook bekend als Kogalymavia, dat het toestel exploiteerde. Volgens een topman van de maatschappij is het uitgesloten dat er sprake is geweest van een technisch mankement.

Toch is het staartstuk van het toestel van Metrojet vijf kilometer verder gevonden dan de rest van het wrak. Dat kan duiden op een scheuring van de romp van het toestel, waardoor het vliegtuig mogelijk in de lucht uit elkaar is gevallen.

Feit is ook dat veel Russische luchtvaartmaatschappijen, met name de kleinere, een slechte reputatie hebben op het gebied van onderhoud en vliegveiligheid. Over het betrokken toestel van Metrojet is eerder een ernstig incident gemeld. De ruim achttien jaar oude Airbus A321-200 had in 2001 een beschadiging opgelopen aan het staartstuk toen het de landingsbaan raakte. Het werd gerepareerd en volgens de jongste inspectie zou het toestel luchtwaardig zijn geweest.

Maar volgens Russische media komt het voor dat met die inspecties de hand wordt gelicht en dat tegen betaling mankementen 'over het hoofd worden gezien'. De ex-vrouw van een van de zaterdag omgekomen piloten zei dat haar man kort voor vertrek tegen zijn dochter had geklaagd over de technische toestand van het vliegtuig, meldde onze correspondent in Moskou, Geert Groot Koerkamp, afgelopen maandag.

Een Airbus van Metrojet.Beeld ap

Neergehaald met een raket
Vijf uur na de ramp eiste de Egyptische tak van Islamitische Staat de verantwoordelijkheid op voor een aanslag op het toeste. IS in de Sinaï stelde dat dit een represaille was voor het Russische militaire ingrijpen in Syrië. Of die claim betrouwbaar is staat nog niet vast.

Bekend is wel dat de groep beschikt over Manpads, raketten die van de schouder kunnen worden afgevuurd, maar die halen een hoogte van rond de 3000 meter terwijl het vliegtuig veel hoger vloog. Experts betwijfelen of de groep beschikt over zwaardere raketten.

Dinsdag stelden Amerikaanse bronnen dat op - niet openbaar gemaakte - beelden van Amerikaanse militaire satellieten een 'hitteflits' zichtbaar is geweest. Dat zou er inderdaad op kunnen duiden dat het toestel door een raket is geraakt, en dat dat tot een explosie aan boord heeft geleid. Maar experts wijzen erop dat een explosie ook veroorzaakt kan zijn door een aan boord gesmokkelde bom.

Een strijder van IS in Syrië met de vlag van de terreurbeweging. Ook in de Sinaï is een aan IS gelieerde jihadistische organisatie actief, en mogelijk verantwoordelijk voor het neerstorten van de Russische Airbus.Beeld REUTERS

Een bom aan boord
Het feit dat de wrakstukken over een groot gebied verspreid liggen, duidt erop dat het toestel al in de lucht uit elkaar is gevallen, zei Alexander Neradko, hoofd van de Russische luchtvaartautoriteit afgelopen zondag. Dat maakt een explosie in het toestel waarschijnlijk, maar dat kan ook een brandstofexplosie zijn geweest. Dat er een bom aan boord was moet het onderzoek nog uitwijzen, maar voorlopig is dat speculatie, benadrukte de woordvoerder van het Kremlin vandaag.

De Britse regering gaf deze theorie gisteren voeding door te melden aanwijzingen te hebben dat er een bom aan boord was. Premier Cameron zei vanochtend dat het neerstorten van de Russische Airbus daardoor 'waarschijnlijker wel dan niet' is veroorzaakt. Londen heeft een team naar de badplaats gestuurd om de veiligheidscontroles op het vliegveld onder de loep te nemen. In afwachting van dat onderzoek heeft Groot-Brittannië voor de zekerheid alle vluchten van en naar de Sinaï opgeschort, waardoor duizenden vakantiegangers zijn gestrand.

Bronnen bij de Amerikaanse veiligheidsdiensten sloten zich gisteravond aan bij de Britse vermoedens. Russische onderzoekers hebben inmiddels laten weten het wrak en het woestijnzand te zullen onderzoeken op sporen van explosieven.

Egypte noemt de conclusie dat er sprake zou zijn van een bom voorbarig en benadrukte vanochtend dat op dit moment niet vast staat. Caïro heeft hier wel een belang; als zou komen vast te staan dat er een bom aan boord is gebracht dan hebben de Egyptische veiligheidsinstanties op de luchthaven ernstig gefaald. En rammelende veiligheidscontroles zouden ertoe kunnen leiden dat toeristen niet meer naar Egypte durven vliegen, wat een grote klap zou zijn voor de toeristenindustrie, een belangrijke inkomstenbron van het land.

In Rusland zijn de eerste slachtoffers van de vliegramp begraven.Beeld reuters

Menselijke fout
Luchtvaartmaatschappij Metrojet heeft tegengesproken dat de ramp veroorzaakt zou kunnen zijn door een fout van de piloten. Dat kwam haar op kritiek te staan van de Russische luchtvaartautoriteit, die zei dat de maatschappij dit op dit moment niet met zekerheid mag stellen.

De vraag of er sprake kan zijn van een menselijke fout kan mogelijk worden beantwoord als de zwarte dozen zijn uitgelezen. Zowel de recorder die de cockpitgesprekken opneemt als de recorder voor de vluchtdata is gevonden, maar uit een eerste onderzoek blijkt dat de eerste beschadigd is geraakt. Daardoor moeten onderzoekers eerst het nodige reparatiewerk uitvoeren in de hoop dat de gesprekken tussen de piloten alsnog zijn te reconstrueren.

Een van de gevonden 'zwarte dozen', de vluchtrecorders.Beeld AP
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden