Mysterie, mythe, moraal

Prof. dr. A. Th. van Deursen, emeritus hoogleraar Nieuwe geschiedenis aan de Vrije Universiteit, wijdt in Trouw van 13 september jl. naar aanleiding van het interview van Paul Witteman met prins Willem-Alexander een beschouwing aan 'het mysterie van het koningschap'. Hij gebruikte deze beschouwing tevens om de schuld voor de commotie die in Engeland is ontstaan rondom het koningschap, postuum op het bordje van prinses Diana te leggen.

WILLEM AANTJES

Dit gaat dan zo: Deel uitmaken van het koninklijk huis is een levensvulling: 'Neem je die plicht op je, dan is het voor altijd.' Daarbij maakt het 'geen verschil, of je door geboorte tot het huis behoort of door huwelijk.' Anders 'ontstaat er verwarring, zoals in Engeland nogal pijnlijk is gebleken. Je kunt niet scheiden en tegelijk prinses blijven. Je kunt niet half koninklijke hoogheid zijn en voor de andere helft privé-persoon.'

Over prins Charles geen woord. Dit is vreemd in de gedachten van professor Van Deursen, want bij mijn weten was niet alleen Diana gescheiden van Charles, maar Charles ook van Diana. Waarom dan wel: 'Je kunt niet scheiden en tegelijk prinses blijven', en waarom niet: 'Je kunt niet scheiden en tegelijk prins blijven'? Van Deursen mag dan schrijven dat de door hem gestelde regels gelden ongeacht of je door geboorte of huwelijk tot het koninklijk huis behoort, zijn conclusies eruit betrekt hij uitsluitend op de door huwelijk in het huis ingelijfde.

Ik weet niet wat er achter deze tweeerlei weegsteen zit, maar het zou mij niet verbazen, als het is dat Van Deursen geen hoge pet op heeft van de levenswandel van prinses Diana. Dit zij hem gegund, maar dan is de vraag opnieuw: geldt dit dan niet (en al veel eerder) voor de levenswandel van prins Charles?

Wat zich binnen het huwelijk van de prins en prinses van Wales heeft afgespeeld onttrekt zich aan onze waarneming. Wat wij echter allemaal hebben kunnen constateren is, dat hun huwelijk niet is mislukt omdat zij zijn gescheiden, maar dat zij zijn gescheiden omdat hun huwelijk onherstelbaar was mislukt. Van Deursen is evenwel van mening, dat Diana als consequentie van haar huwelijkskeus (wederom: niet ook de keus van prins Charles?) dit alles maar had moeten verdragen en de gelukkige echtgenote had moeten blijven spelen ter wille van 'het mysterie'.

Nu, daar heeft Diana dan feestelijk voor bedankt. Zo wenste zij niet verder door het leven te gaan en in de schoot van zo'n 'gezin' wenste zij haar kinderen niet te laten opgroeien. Met onvoldoende bereidheid de consequenties te aanvaarden van haar rol als echtgenote van de troonopvolger heeft dit niets te maken, hoogstens met haar rol als moeder van de opvolger van de troonopvolger. Zij heeft ervoor gepast te aanvaarden, dat haar rol slechts was het zorgen voor nageslacht en dat, toen zij die met het baren van twee zonen (een voor het voortbestaan van de dynastie en een als reserve) had volbracht, zij alleen nog diende als ornament om 'het mysterie van het koningschap' overeind te houden.

Dit is precies, wat al die miljoenen 'onderdanen' van haar schoonmoeder hebben begrepen en waarvoor zij zo indrukwekkend hun sympathie en steun hebben betuigd. En dit is ook precies, waarom haar schoonfamilie haar zo heeft gehaat en getreiterd en waarbij Van Deursen zich onvoorwaardelijk aansluit. Over prins Charles geen kwaad woord. Dat mag allemaal, zolang 'het mysterie van het koningschap' maar intact blijft. Dat Van Deursen dit een mysterie noemt, is trouwens verhullend taalgebruik. Waar hij het in feite over heeft, is namelijk niet een mysterie, maar een mythe.

Van Deursen sluit zijn beschouwing af met de zinsnede: 'De toekomstige gedaanteverandering van Willem-Alexander in koning Willem IV kunnen we met enig vertrouwen tegemoet zien.' Terecht, al vind ik het woordje 'enig' wel wat erg zuinigjes. Wat mij betreft, kan het heel wat royaler. Maar ik denk, dat daarvoor geheel andere motieven gelden dan die van Van Deursen.

Van Deursen vertrouwt er kennelijk op, dat de 'ondubbelzinnige keuzen' van Willem-Alexander de (of slechts 'enige'?) garantie bieden, dat hij bij zijn huwelijkskeuze niet zal uitkomen bij een type als Diana. Mijn vertrouwen berust op de overweging, dat Willem-Alexander het niet slchts had over zijn keus, maar ook over die van zijn toekomstige echtgenote; dat hij beseft, dat die toekomstige echtgenote een zo zware taak wacht, dat zij beiden tijd, veel tijd nodig hebben om van de consequenties daarvan goed doordrongen te zijn alvorens de beslissende stap tot het huwelijk te doen; dat hij inziet, dat het tot zijn verantwoordelijkheid behoort haar bij dit proces te begeleiden en te ondersteunen; kortom, dat onze troonopvolger van het koningschap en van de rol daarbij van zijn echtgenote en van zichzelf een opvatting blijkt te hebben die vierkant staat tegenover die van de robot die aan de andere kant van de Noordzee in een vergelijkbare positie verkeert.

Mythe of moraal, Van Deursen kiest met koningin Elisabeth, prins-gemaal Philip en kroonprins Charles voor de hypocrisie van het eerste. Kroonprins Willem-Alexander kiest kennelijk en gelukkig voor de verantwoordelijkheid van het tweede.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden