Review

Muzikanten trekken grillig stokersdrama glorieus vlot

’The Hairy Ape’ van Els inc., 5/4 Alkmaar, 6/4 Den Haag, tournee t/m 31/5. 010-4731543 of www.elsinc.nl

Huiverend en hoefjestrappelend van verrukking staat ze in smetteloos wit jurkje te stralen. Het seksueel ontwakende nichtje van een staalbaron staat op het punt de hitte van de hel te betreden. Ze gaat afdalen naar het diepste binnenste van een oceaanschip, waar verhitte en besmeurde stokers de machines met kolen en elkaar met grof gescheld voeden.

Tegelijkertijd daalt zij voor het eerst van haar leven de maatschappelijke ladder af. Letterlijk van het in zonlicht badende eersteklasdek naar duister sloeberdom en kabaal.

Maar staat dit parelende burgermeisje (heerlijke rol van Yonina Spijker) eenmaal oog in oog met die smerige stokers, dan is haar gulzigheid in één oogopslag aan flarden en vlucht zij halsoverkop naar de bovenwereld, ver weg van die ’smerige beesten’ en ’harige apen’ daar zo peilloos diep benedendeks.

Op zijn beurt is ook stoker Yank subiet de kluts kwijt, maar dan vanwege haar verrukkelijke verschijning, van haar puurheid en schoonheid, verblindend ’wit als een spook’.

Raar maar waar: zo plotseling als die in de lucht hing, is vanaf nu de erotische atmosfeer patsboem verdwenen. Met zijn toneelstuk ’The Hairy Ape’ (1921) schreef Eugene O’Neill een parabel over klasseverschil, over individu versus groep, en vooral over de behoefte om ergens bij te horen.

Het schone burgermeisje heeft wel degelijk het hart van stoker Yank in vuur en vlam gezet, maar in apert negatieve zin: Yank vonkt en knettert van toorn. Hoe heeft ze het gedurfd de woede van de stokers te wekken? ’Wij zijn toch geen apen in het circus? Hoezo: ik, een harige aap? Gratekut, teringkoe, slet van de eerste-tyfusklasse!’

De vijf spelers van het toneelgezelschap Els inc. zetten hun theatraalste kelen op, het decor van gestapelde staalroosters wisselt vervaarlijk van rood bakboordbakenlicht in groen stuurboordlicht.

Maar heftiger en meeslepender dan toneelspel en belichting is de muziek van Frank van Berkel (tevens basgitaar). William Bakker (klavier), René van Barneveld (gitaar), Hans van der Meer (slagwerk) en Nico Nijholt (trombone) spelen hun muzikale spel tussen het theatrale spel van de toneelspelers. Glorieus stampend, woelend, warrelend, hortend, plotseling stoppend om als een overhuivende oceaangolf weer harmonieus bergafwaarts te denderen.

Met de zo diep gekwetste stoker Yank gaat het nog harder bergafwaarts. Hij wil zich op alles en iedereen wreken, hij wil de staalfabriek van de staalbaron opblazen, want ’dat zal orde op zaken stellen’. Ali Ben Horsting speelt zijn stoker als een beteuterd, verongelijkt blank bolstertje dat zichzelf aanhoudend overschreeuwt, gaandeweg steeds bedremmelder.

Hij ’weet genoeg om z’n mond niet voorbij te praten’ en vlucht naar het apenhuis van de dierentuin. Opgejaagd als hij is, ziet hij zijn lot in de gekooide apen weerspiegeld, en bevrijdt die. Als dank wacht hem een onherstelbare gorilla-omhelzing, waardoor behalve zijn borstkas ook definitief zijn hart breekt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden