Muzikale verwantschap tussen Amsterdam en Parijs

Met elan | interview | Voor haar comeback op cd vond Thérèse Steinmetz een perfecte partner in Philippe Elan. Muzikale dialogen van een Nederlandse Française en een Franse Hollander waartussen Nico van der Linden met zijn arrangementen een mooie trait d'union aanbracht.

Hun samenwerking hangt van toevalligheden aan elkaar. Maar het resultaat is een prachtige cd die de titel 'Amsterdam-Paris, dialogue musical' draagt. Franse en Nederlandse chansons, gezongen door Thérèse Steinmetz en Philippe Elan, vernuftig gearrangeerd en begeleid door pianist Nico van der Linden. De Nederlandse Steinmetz woont al bijna twintig jaar in Cannes, de Franse Elan nog veel langer in Amsterdam. En vanaf het eerste nummer op de cd - André Bernheims 'Paris', door Edith Piaf beroemd gemaakt - is het duidelijk dat er een vocale match, een klik tussen de twee is. Op een zonnige ochtend in de Amsterdamse Jordaan praten de arrangeur, de chanteuse en de chanteur - ze houden niet van de term chansonnier - over hun bijzondere samenwerking.

Thérèse Steinmetz zullen de meeste liefhebbers zich herinneren uit de jaren zestig en zeventig, toen ze vaak op televisie te zien was. Ramses Shaffy schreef liedjes voor haar, ze acteerde en deed mee aan het Eurovisie Songfestival. Vanwege persoonlijke omstandigheden verhuisde ze naar Frankrijk waar ze ging schilderen en een eigen galerie had. Met deze cd maakt ze een comeback als platenartiest, hoewel ze al die jaren is blijven zingen. Met een geweldige techniek, want klassiek geschoold op het conservatorium, zijn haar 83-jarige stembanden nog steeds in prima conditie. Een kwestie van de machine dagelijks onderhouden zegt ze.

Het toeval bracht Steinmetz en Elan bij elkaar. "Mijn boezemvriendin was zangpedagoge Elisabeth Ooms", vertelt Steinmetz. "Zij is inmiddels overleden, maar ze vertelde mij jaren geleden dat ze een bijzondere jonge Fransman op les had. Hij heette Philippe Elan. Ik heb die naam, ik weet niet waarom, altijd onthouden. Drie jaar geleden vroegen Nederlandse vrienden mij mee uit. We zouden naar een interessante zanger gaan luisteren. Elan heette hij. Eindelijk zou ik hem dus horen. In Pulchri in Den Haag kwam ik op de eerste rij terecht. Als het concert van iemand als Liesbeth List of Lenny Kuhr zou zijn geweest, dan zou ik mijzelf op die eerste rij intimiderend hebben gevonden, maar ik dacht dat Philippe mij toch niet kende en dat het dus geen kwaad kon."

Maar Elan kende haar wél. "Ik heb vaak over Thérèse Steinmetz gehoord sinds ik in Nederland ben. Mijn zangpedagoge, met wie ik altijd een emotionele binding heb gehad, sprak regelmatig over haar vriendin Thérèse. En tijdens dat optreden met het Amstel Kwartet in Pulchri zat zij daar ineens op de eerste rij. Ik gaf haar vanaf het podium een teken van herkenning, waar ze zichtbaar van schrok, en ik wist meteen dat ik graag met haar zou praten na afloop. 'Daar is de grote vriendin van Elisabeth Ooms', zei ik tegen haar toen we elkaar uiteindelijk begroetten."

Open mond

Op dat bewuste concert hoorde Steinmetz de stem van Elan voor de eerste keer. "Toen hij begon te zingen, zakte mijn mond van verbazing open. Ik ben de dochter van een operazanger en ik viel echt voor zijn manier van zingen. Na afloop voelde ik een menselijke en een muzikale klik met hem. Hij had het over een project met Nico van der Linden, en die kende ik ook heel goed. Als ik weer iets zou gaan doen, dan alleen met Nico had ik mij altijd voorgenomen."

Vijf maanden na die eerste ontmoeting kwamen ze samen met Van der Linden opnieuw bij elkaar, nu bij Elan thuis. In die veilige omgeving durfde Steinmetz best te zingen, en toen was het de beurt aan Elan om met een open mond van verbazing te luisteren. Het idee om samen een programma te maken werd toen geboren.

"De stem was nog helemaal intact, ongeschonden en ik voelde direct een muzikale verwantschap", zegt Elan. "In het mailcontact dat daarna op gang kwam, ontstond langzaam een programma dat we in kleine theaters zouden kunnen doen. Thérèse wilde eerst als gast een paar liedjes in mijn programma doen, maar ik vond dat niet genoeg. Ze moest van mij volwaardig meedoen. Het idee om dan ook samen een cd te maken kwam al snel."

De dialogue musical, een idee van Steinmetz, is de vrucht van drie jaar lang werken. "Er staan bijna geen oorspronkelijke duetten op", zegt Van der Linden. "Het zijn voornamelijk solo-liedjes waar duetten, dialogues, van gemaakt zijn. De liedjes zijn behoorlijk verbouwd en van andere toonsoorten voorzien om dat mogelijk te maken. Ik kreeg daarvoor van Thérèse en Philippe volledige carte blanche. Om tot een keuze voor de verschillende instrumentale begeleidingen te komen, allemaal akoestisch, plakte ik gekleurde blaadjes op de liedjes. De kleuren stonden voor strijkkwartet, accordeon, gitaar en andere mogelijke combinaties. Nummer voor nummer hebben we ze doorgenomen en dat ging heel organisch, als vanzelf. Bij chansons is het samengaan van tekst en muziek heel belangrijk, ze hebben elkaar nodig. Bepaalde instrumenten kunnen dan heel belangrijk zijn om al die gesuggereerde en gesublimeerde sferen in die chansons op te roepen.

"We zijn vijf dagen in de studio geweest om de cd op te nemen. In zo'n studio kunnen ideeën die je had soms tegenvallen. Dan ontstaat er geen chemie. Dat was bij dit project absoluut niet het geval. Er is geen enkel lied gesneuveld."

Land van de vrijheid

Op de cd staan naast chansons van onder anderen Aznavour, Legrand, Fugain, Macias en Gainsbourg twee liederen van Ramses Shaffy. Steinmetz zingt 'Het bloeiende land' dat Shaffy voor haar schreef en Elan zingt 'Het is stil in Amsterdam'.

"Shaffy was zó Frans", zegt Elan. "Zijn teksten zijn absoluut niet didactisch, hij wijst nooit met de vinger zoals in Nederlandse liedteksten vaak het geval is. Daarom passen zijn liedjes heel goed op deze cd en is het leuk om via hem de link tussen Amsterdam en Parijs te leggen. Een link die er natuurlijk ook is door de persoonlijke levens van Thérèse en mij - zij in Frankrijk, ik in Nederland." In Shaffy's 'Het bloeiende land' spreekt hij over het 'land van de vrijheid, land waarin ik mezelf nog kan zijn'. Ook in Bernheims 'Paris' wordt een romantisch beeld van de stad geschapen. Hoe kijkt Steinmetz vanuit Frankrijk nu naar haar vaderland, en hoe doet Elan dat?

"Het landschap dat Shaffy beschrijft, is er nog steeds", zegt Steinmetz. "Maar uiteraard is er veel veranderd in Nederland. En niet alleen hier, overal staat de vrijheid onder druk. Ik volg vanuit Frankrijk de politiek in Nederland, het gaat me aan het hart en ik wil op de hoogte blijven."

"De 'gaieté' en de 'douceur' waar Piaf over zingt, zijn uit Parijs verdwenen", meent Elan. "Die sfeer van 'tendresse' is helaas voorgoed voorbij."

Tijdens de presentatie van de cd een paar weken terug kwam iemand naar Steinmetz toe om haar te zeggen hoe heerlijk hij het vond dat ze op haar leeftijd nog zo energiek was. "Ik wil het eigenlijk helemaal niet over mijn leeftijd hebben, maar het is kennelijk niet te vermijden. Het lijkt wel of ik een ziekte heb. Ik ben gewoon ontzettend blij met deze cd en kijk enorm uit naar de optredens die Philippe en ik de komende tijd gaan doen."

De cd 'Amsterdam-Paris' is uitgekomen bij Harmonia Mundi/Pias.

Live-optredens van Thérèse Steinmetz, Philippe Elan en Nico van der Linden zijn er in Gouda (6 oktober), Cappelle aan de IJssel (11), Leidschendam (16), Amsterdam (30), Wadway (13 november), Rotterdam (20), Gilze-Rijen (10 februari), Amsterdam (11 februari). Voor de precieze locaties zie philippe-elan.com

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden