muziek

DEN HAAG - In het kader van het Festival in de Branding klinkt in Den Haag twaalf dagen lang muziek van Otto Ketting. De componist werd weliswaar in 1935 in Amsterdam geboren als zoon van componist Piet Ketting, maar hij studeerde in Den Haag trompet aan het Koninklijk Conservatorium en werd daarna trompettist bij het Residentie Orkest. Hij richtte zich echter op het componeren, wat hij al van jongs af aan deed. Zijn veelzijdigheid blijkt uit de grote hoeveelheid filmmuziek die hij schreef, zoals bij 'Alleman' uit 1963 van Bert Haanstra.

ADRIAAN HAGER

Bij de opening van het Branding-feest klonk woensdagavond in de Schönbergzaal van het conservatorium allereerst een 'wereldpremière' van Matthijs Vermeulen. Voor diens werk zet Ketting zich al vele jaren actief in. Hij en filmer Kees Hin vonden in het archief van het Leids Studenten Corps niet alleen de partituur van het waterfeestspel 'De Vliegende Hollander' (tekst Martinus Nijhoff en muziek Vermeulen), maar ook de oorspronkelijke plaatopnamen en filmopnamen van de uitvoering in 1930 door Leidse studenten op de Kagerplassen.

De samenwerking tussen de schrijver en de componist was niet toevallig, Nijhoff koesterde de grootst mogelijke bewondering voor Vermeulen. De uitvoering van 'De Vliegende Hollander' moest groots en meeslepend worden. Een voorstelling ontdaan van alle negentiende-eeuwse romantische nadruk op het spookelement zoals bij Wagner. Het evenement eindigde evenwel in een gigantische flop.

Het verhaal speelt zich af tijdens het Paasfeest in Stavoren in het jaar 754, het jaar waarin Bonifacius in Dokkum werd vermoord. Nijhoff combineerde twee oude legenden: 'De Vliegende Hollander' en het 'Vrouwtje van Stavoren'. Een episch verhaal. Bonifacius komt naar Stavoren om de kerk in te wijden, dan wordt de Friese vloot overvallen door de Vikingen, Stavoren geplunderd, de bevolking uitgeroeid en het land onder water gezet.

Vermeulen componeerde bij dat alles een soort achtergrondmuziek. Op 24 juni 1930, de dag van de opvoering, regende het dat het goot, het stormde bovendien, de muziek op 78-toerenplaten (afschuwelijk slechte opnamen) werd met de koorklank versterkt en ook dat mislukte. Ketting en Hin hebben een poging tot reconstructie samengesteld waarbij beelden van de oorspronkelijke uitvoering werden geprojecteerd.

Het geheel bleek woensdagavond meer curieus dan schokkend. Behalve levensgrote foto's van Nijhoff en Vermeulen waren de beelden van het gebeuren op de Kagerplassen schaars en slecht van kwaliteit. Vermeulen heeft zich inderdaad beperkt tot achtergrondmuziek, maar die muziek valt toch wel bleekjes uit. Het heet dat hij streefde naar een symbiose tussen traditionele en moderne muziek, maar verder dan stemmingsmuziek kwam hij niet.

Lange melodische lijnen, strakke ritmen, een Debussy-achtige fluitsolo gevolgd door een hobosolo, fanfares en een soort koraal in een stevige orkestbezetting. Het Nationaal Balletorkest had zich onder leiding van de Spaanse gastdirigent Arturo Tamayo goed voorbereid, maar van het Nederlands Theaterkoor was geen woord te verstaan. En verzuimd was de tekst af te drukken.

Het openingsprogramma richtte zich daarna op Otto Ketting: diens 'De Aankomst' en zijn Eerste Symfonie. 'De Aankomst' is onderdeel van het vierluik tussen 1992 en 1994 gecomponeerd. Het Rotterdams Philharmonisch Orkest speelt morgenavond in de Anton Philipszaal een ander onderdeel getiteld 'Kom, over de zeeën'.

Ketting spreekt in 'De Aankomst' een krachtige, vitale muziektaal, opwindend, fascinerend en beklemmend. Ondanks het repeterende ritme krijgt het werk nooit een monotoon karakter. Het opzwepende element is qua opzet in de verte vergelijkbaar met Ravels 'Bolero'.

Ruim dertig jaar eerder schreef Ketting zijn Eerste Symfonie. Geen vergelijk met 'De Aankomst'. De symfonie is veel gecompliceerder, veel nadrukkelijker ook. Met de symfonie is het gegaan zoals met vele van zijn composities, een jaar na het ontstaan werd het werk reeds door het Concertgebouworkest onder leiding van Hans Rosbaud uitgevoerd. Over de uitvoering door het Nationaal Balletorkest was Ketting kennelijk dik tevreden, want de omhelzing van componist en dirigent Tamayo was innig. De avond werd besloten met een verzoeknummer van Ketting: het humorvolle 'Scherzo à la Russe' van Stravinsky. Een onvervalste uitsmijter.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden