Muziek voor de vrijheid

Muziek speelde een grote rol tijdens de demonstraties van de Egyptische bevolking tegen het regime van Moebarak. Revolutionaire liedjes zijn nu in, liefdesliedjes zijn uit.

'Rami! Rami!" Het enthousiasme van het publiek kent geen grenzen als Rami Essam het podium betreedt in het openluchttheater in het Azharpark aan de rand van Caïro. De jonge zanger dankt zijn populariteit aan zijn optredens op het Tahrirplein tijdens de demonstraties tegen het regime Moebarak.

Op dat plein beklom Essam het podium om nummers als 'Irhal' ('Vertrek') te zingen, waarin hij de president opriep het veld te ruimen. De song behelsde niet meer dan een paar gitaarakkoorden en enkele Tahrir-slogans, maar vertolkte perfect de gevoelens van de demonstranten en werd de soundtrack van de revolutie. "Mijn liedjes waren belangrijk in de zin dat ze de mensen hebben aangemoedigd. De optredens op het plein waren super! Al die mensen die met me meevoelden en -zongen!", blikt Essam terug.

Inmiddels is de Egyptenaar uit de stad Mansoer een ster in wording. In het Azharpark proberen fans het podium te beklimmen en wordt elke song met luid gejuich ontvangen.

Essam is niet de enige artiest die tijdens de protesten de demonstranten een muzikaal hart onder de riem stak. Ook het nummer 'Soet El Horreja' ('Stem van de vrijheid') van de zangers Hani Adel en Amir Eid, werd gedurende de Egyptische revolutie een regelrechte YouTube-hit. In het softrock-nummer riepen de muzikanten hun landgenoten op te vechten voor een betere toekomst.

Zelfs de eminence grise van de Egyptische pop, Mohammed Moenir, wist aansluiting te krijgen bij de jongeren van de revolutie. Half Egypte heeft momenteel zijn nummer 'Izzai 2011' ('Hoezo') als ringtone. Dat levert komische taferelen op. Want omdat zoveel mensen dezelfde ringtone hebben, grijpt iedereen tegelijk naar zijn mobieltje bij het horen van het melodietje.

'Izzai 2011' is een bewerking van een oud nummer van Moenir, waarin hij over vette dancebeats als kind kritische vragen stelt aan zijn moeder, de Egyptische overheid. "Ik ben je kind en loop aan je hand en jij smijt me op straat. Hoe is het mogelijk?!' Warmte of liefde kan ik maar niet vinden. Ooit had ik dromen, maar die zijn vervlogen. Hoe kan ik met opgeheven hoofd lopen als jij het neerslaat. Hoezo?"

Zo lijkt de politieke revolutie ook grote veranderingen in de Egyptische muziekindustrie te veroorzaken. Net als andere Egyptenaren hebben veel muzikanten de deken van angst van zich afgegooid en zingen ze voor het eerst wat ze echt denken. Daardoor hebben op radio en televisie de liefdesliedjes plaats moeten maken voor politiek getinte nummers. In de cd-winkeltjes worden de compilatie-cd's met protestsongs goed verkocht. En in het Azharpark in Caïro waar sinds eind april elk weekend popconcerten worden georganiseerd, zijn het niet de gevestigde artiesten die optreden, maar veelal nieuwe, jonge artiesten die in hun songs geen blad voor de mond nemen.

In de teksten komen onderwerpen aan bod die onder het regime Moebarak taboe waren. Zo worden er kritische noten gekraakt over de corruptie en het gebrek aan democratie. En wat tot voor kort volslagen ondenkbaar was: zelfs het Egyptische leger krijgt er van langs in een nummer van Rami Essam (zie kader).

Muzikant Aboe van het Caïreense duo Miriam & Aboe signaleert grote veranderingen in de Egyptische popmuziek. "Je ziet nu dat de undergroundbands de toonaangevende bands aan het worden zijn." Ook Rami Essam voorspelt een muzikale wisseling van de wacht. "Er komen veel nieuwe artiesten op, die voor de revolutie niet aan de bak kwamen en nu hun kans grijpen." En volgens zanger Hani Adel is de belangrijkste verandering dat artiesten eindelijk durven te schrijven wat ze denken. "De mensen voelen zich vrij om te schrijven over wat ze echt voelen. Ze zijn niet bang meer voor de censuur en willen via hun songs boodschappen uitdragen die iedereen zullen bereiken en raken."

Niet dat Egypte opeens een walhalla voor kritische artiesten is geworden. De revolutie-cd's zijn vooral verkrijgbaar als illegale kopie in de kleine cd-winkeltjes. In de platenzaken in de winkelcentra waar de officiële cd's van de grote platenmaatschappijen verkocht worden, liggen ze niet in de schappen. Veel van die platenmaatschappijen zijn in handen van Saoedische zakenlieden, die nauwe banden met het regime Moebarak onderhielden. En bij een optreden in een park in de Caïreense wijk Heliopolis durfde Rami Essam vorige week zijn nummer over het leger niet te spelen, vanwege de vele militairen die bij het concert aanwezig waren als beveiliging.

Zoals elke revolutie kent de Egyptische omwenteling niet alleen winnaars maar ook verliezers. Terwijl Rami Essam, Hani Adel en Mohammed Moenir zich in een ongekende populariteit mogen verheugen, hebben sommige gevestigde artiesten het voorlopig goed verbruid bij de Egyptische jeugd. Artiesten die zich tegen de demonstraties uitspraken of schitterden door afwezigheid, zijn door politieke activisten op een zwarte lijst gezet. Een van de zangers op die lijst is tieneridool Tamer Hosni. In de begindagen van de revolutie sprak de zanger zich uit voor het Moebarak-regime. Hij noemde Moebarak zijn 'vader' en riep de demonstranten op naar huis te gaan. Pas toen duidelijk werd dat Moebaraks positie onhoudbaar was geworden, begaf de Egyptische Justin Timberlake zich naar het Tahrirplein. Maar daar werd hij door de demonstranten massaal weggejoeld, waarna de zanger voor het oog van de televisiecamera's huilend afdroop. Sindsdien is het opvallend stil rondom de ster, al probeert hij in recente interviews de schade te beperken door te verklaren dat hij nooit tegen de demonstraties is geweest.

Bij veel jongeren kan Hosni echter geen goed meer doen. "Tamer is nu een gehate persoonlijkheid", meent Mona ElSaka, actief lid van de 25 januari-beweging (25 januari is de dag waarop de demonstraties in Egypte begonnen). Hosni's bewering dat hij geen tegenstander van de demonstraties was, wekt bij haar louter hoon. "Eerst was hij voor Moebarak en toen opeens was hij tegen...."

De grootste ster die in ongenade is gevallen is Amr Diab. De zanger met het uiterlijk van een snelle sportschooljongen was tot voor kort de populairste artiest van Egypte. Diab besloot echter bij het begin van de revolutie met zijn privéjet naar Londen te vliegen. Die beslissing kwam hem duur te staan.

Zijn fans zien zijn vertrek als verraad en op Facebook is een heuse anti-Diab-campagne ontstaan. Momenteel probeert de artiest zijn achterban terug te winnen. Zo vertelde hij onlangs dat hij ooit een lied tegen het regime Moebarak heeft geschreven, maar dit niet mocht uitbrengen. En met zijn nieuwe single 'Masr aalit' ('Egypte heeft gesproken') hoopt hij de harten van zijn fans weer te veroveren. In de clip worden foto's getoond van demonstranten die zijn omgekomen tijdens de protesten, terwijl Diab op gedragen toon de martelaren van de revolutie bezingt: "Egypte heeft gezegd dat de stem van mijn kinderen de stem van de waarheid in dit land is."

Het charmeoffensief is tot dusver zonder resultaat gebleven. Dat komt volgens zanger Hani Adel omdat artiesten als Amr Diab het contact hebben verloren met het publiek, dat geen genoegen meer neemt met obligate liefdesliedjes. "Nu de mensen hun kracht zijn gaan voelen, willen ze echte liedjes, met echte woorden." Op Facebook wordt Diab in minder diplomatieke termen veroordeeld. De ster wordt er uitgemaakt voor sukkel en schapenkop en de voormalige fans hebben geen goed woord meer voor hem over: "Neem je geslijm mee en verdwijn, zodat je ons geen tijd meer kost!"

De nummers van Rami Essam, Mohammed Moenir en Hani Adel & Amir Eid zijn te vinden op YouTube en op mazika.com.

Hani Adel en Amir Eid - Stem van de vrijheid
Ik ging de deur uit om te protesteren en zei: 'Ik kom niet terug'.

Ik schreef het met mijn bloed in iedere straat.

Degenen die niet wilden luisteren hebben ons gehoord.

Alle obstakels zijn verdwenen.

Onze dromen waren onze enige wapens.

Morgen staat ons helder voor ogen.

Hier hebben we zolang op gewacht.

We zochten maar konden onze plek niet vinden.

In elke straat van mijn land klinkt de stem van de vrijheid.

We hebben ons hoofd tot in de hemel geheven.

En honger maakt ons niet meer uit.

Het belangrijkste is dat we ons recht halen.

We schrijven onze geschiedenis met ons bloed.

Als je een van ons bent,

stop dan met onzin uitkramen en vertel ons niet om

op te stappen en onze droom achter te laten.

En heb het niet langer over 'ik'.

Vertaling: Rena Netjes

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden