Muziek uit Mongolië leunt sterk op paardenviolen, liederen en boventoonzang, maar is zeker niet uniform.

Hij is net terug van zijn eerste ontmoeting met Otto Tausk. Componist Altankhuyag Gaadan (Oelan Bator, 1948) glundert als hij vertelt hoe de dirigent van het Nieuw Ensemble onder de indruk was van zijn stuk. ,,Dat een Europeaan het werk van een Mongoolse componist onder handen neemt, geeft een bijzonder gevoel.''

door ARMAND SERPENTI

Stichting Gaudeamus, die activiteiten en concerten met eigentijdse muziek in binnen- en buitenland stimuleert, vroeg Altankhuyag te komen vertellen over het klimaat voor componisten in Mongolië. Omdat muziek meer zegt dan woorden werd hij uitgenodigd een werk te componeren waarin een westerse en Mongoolse bezetting elkaar ontmoeten. Strijkers en percussionisten van het Nieuw Ensemble voeren het uit samen met het Mongoolse muziekgezelschap Altai KhairKhan, met in de bezetting boventoonzangers en bespelers van de morhinkuur (traditionele paardenkopviool).

Altankhuyag: ,,Ik wilde het gevoel van de Mongoolse volksmuziek, de klankkleur, de sfeer, uitdragen in hedendaagse gecomponeerde muziek, een richting die in ons land maar mondjesmaat binnensijpelt en totaal nieuw is voor mij. Europeanen denken nogal eens dat onze cultuur er een is van wilde krijgsheren en nomaden te paard die niets anders willen dan ten strijde trekken. Maar onze identiteit ligt vooral besloten in onze muziek. Naast een breed scala aan eigen tradities hebben we in Mongolië ruime kennis van de Europese cultuur. Dat is al zo sinds Djengis Khan. Ook wij hebben conservatoria en muziekscholen.''

,,Mongolië is vijfmaal zo groot als Frankrijk, telt maar twee miljoen inwoners en ligt ingesloten tussen twee grote mogendheden: China en Rusland. Vanaf de jaren dertig is ons culturele leven altijd nauw verbonden geweest met wat er zich afspeelde in de Sovjet-Unie, vooral op het gebied van de westerse klassieke muziek. Maar moderne muziek zoals het Nieuw Ensemble uitvoert, met al die onverwachte wendingen en afwezigheid van dominante melodielijnen, klinkt ons vreemd in de oren. Als voorzitter van de Mongoolse componistenbond moet ik kennisnemen van nieuwe ontwikkelingen in de gecomponeerde muziek en deze overdragen aan de jongere generatie. Contact met een stichting als Gaudeamus is daarom zeer belangrijk voor het professionele muziekklimaat in mijn land.''

,,De Mongoolse componeerpraktijk leunt sterk op onze volksmuziek met zijn paardenviolen, liederen en boventoonzang. Dat was ook onder het communisme het geval. De partij gaf je weliswaar een opdracht, maar bij de invulling daarvan was je vrij te vissen in de vijver van de eeuwenoude Mongoolse cultuur. Het was zeker niet zoals in Noord-Korea of China, waar een uniforme muziekpraktijk de norm was. De professionele muzieksector is sindsdien afgestemd op tradities uit Centraal-Mongolië, op die van de grootste culturele groep van ons land, maar het is voor bewoners uit andere gebieden nooit verboden geweest hun eigen muziek te blijven maken en zelfs festivals te organiseren. In West-Mongolië stemmen en bespelen ze hun instrumenten nog steeds anders dan in de hoofdstad. Niettemin zijn de musici daar zelf gaan beseffen dat het toch wel handig is een podium te kunnen delen met andere bevolkingsgroepen.''

,,Ook de leden van Altai KhairKhan komen uit West-Mongolië, maar bespelen hun instrumenten zoals die in de hoofdstad onder het communisme ontwikkeld is. Dat er zo in de loop der tijd tradities verloren gaan is evident, maar er was geen dwang.''

,,Ik ben benieuwd hoe de Mongoolse invloeden die ik in het stuk heb verwerkt, jullie Hollanders in de oren klinken. Er zitten elementen in uit onze volksmuziek, zoals het langlied. Dat is een eeuwenoude traditie die refereert aan de liefde en de natuur, de bergen, woestijnen en eindeloze ruimte van de steppen. Er is geen gelegenheid waarop niet een langlied wordt aangeheven. Het is een vrij liedgenre dat soms met en soms zonder begeleiding van de paardenviool wordt gezongen. Ik kon mijn geluk niet op toen de musici bij een eerste blik op de partituur in een belangrijke passage meteen het langlied-gevoel te pakken hadden. De speler van de paardenviool zette in en de andere musici begonnen vanzelf vrijuit mee te neuriën. Op dat moment wist ik dat er sprake was van de ontmoeting die mij voor ogen stond.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden