'Muziek moet uit het hart komen'

De Chinese componist Tan Dun is de speciale gast van de Amsterdamse Cello Biënnale. In zijn muziek staat het gevoel centraal. 'Ik maak iets voor het oor, niet voor de hersenen.'

Stroopwafels op de koffietafel. Tan Dun vindt ze heerlijk - een van de redenen waarom hij zo van Nederland houdt. De componist bivakkeert een tijdje in Amsterdam als artist in residence van de Amsterdamse Cello Biënnale.

Op de vierde editie van de Amsterdamse Cello Biënnale is een aantal werken te horen van de Chinese componist Tan Dun (1957), die hij ook zelf dirigeert. Het programma bevat onder meer 'Four secret roads of Marco Polo' voor twaalf cello's en orkest en 'The map', een multimediale compositie. Tan Dun is van vele markten thuis en zet met enige regelmaat de cello in de schijnwerpers in zijn orkestraal georiënteerde stukken.

"Ik ken veel goede cellisten, Anssi Karttunen, Yo-Yo Ma, en ja, dan gaat het vanzelf. Ik heb het altijd heerlijk gevonden om voor de cello te componeren. In het tenor- en baritonregister benadert hij de menselijke stem. Het instrument heeft ook een groot bereik, van heel laag naar heel hoog, geweldig. Sinds Mstislav Rostropovitsj en Yo-Yo Ma is de cello dramatischer ingezet, de techniek is overstegen. Ik ben gek op drama."

"De stem vormt een enorme inspiratiebron. Dat komt ook door mijn wortels, die liggen bij de Peking Opera en de dorpsopera. Toen ik klein was, had ik veel met vocale muziek te maken en met organische geluiden uit de natuur, veel meer dan met instrumenten. Zelf speel ik erhu, een Chinese viool; ook dat instrument komt dicht in de buurt van de menselijke stem, de sopraan."

Tan Dun groeide op in Hunan, een provincie in het zuiden van China, en werkte tijdens de Culturele Revolutie op een rijstplantage. Bij het horen van het Philadelphia Orchestra met Beethovens Vijfde symfonie - cadeautje van Nixon aan China - was Tan Dun verkocht. Hij maakte voor het eerst kennis met het geluid van een westers symfonieorkest, daar wilde hij voor schrijven; de volgende stap was het conservatorium van Peking. In de jaren tachtig vertrok hij naar New York. Oost en West zijn verenigd in zijn klankpalet.

"Het is niet per se mijn bedoeling om Oost en West te mixen. Beide werelden zitten in mij; mijn muziek is een spiegel van mijn leven. Ik kan m'n hart niet in tweeën splitsen, of aan mezelf ontsnappen. De oosterse traditie is meer vocaal gericht, lineair. De westerse muziek is gestoeld op de harmonie. Ik voel me een vrij mens met kennis van verschillende werelden; soms gebruik ik beide, soms de ene, dan weer de andere."

En het werkt. Tan Dun boert goed. Hij schreef de alom geprezen filmmuziek bij 'Crouching tiger, hidden dragon' en kan zijn luisteraars overtuigen van een concert waarin de solo's voor papier of water zijn. "Muziek is eenvoudig, komt als het goed is recht uit het hart, en is het liefst ook direct. Ik maak iets voor het oor, niet voor de hersenen. En als ik een visueel element toevoeg, dan denk ik aan het oog."

"Volgens mij zijn veel componisten van nu bang voor muziek. Ze zijn op zoek naar goede notaties en gaan niet voldoende op hun oren af. Een partituur die er interessant uitziet, hoeft nog niet goed te klinken. Een eenvoudige vocale lijn kan een heel diep en complex gevoel teweegbrengen. Ik hou van gelaagdheid in de expressie, maar die moet dan wel op een sobere manier gestructureerd worden. Niet zelden begin ik opnieuw aan een stuk, omdat ik te ingewikkeld van start ben gegaan, en dat werkt niet."

Tan Dun speelt op filosofische wijze met zijn gedachten - hij betreurt het dat hij geen filosoof is geworden. Daarbij komt vooral muziek ter sprake die recht uit het hart komt. "Ik heb meestal geen idee waarom dat ene akkoord op die plek staat, mijn oor voelt dat het daar moet staan. Laat de theoretici maar uitvissen hoe en wat. Het maakt mij dan ook niet uit wat ze ervan vinden. Kijk, als ik kook - ik hou erg van koken - dan doe ik dat op mijn manier. Ik vraag me niet af wat mijn gasten zullen zeggen. Als ze het niets vinden, heb ik in ieder geval mijn uiterste best gedaan."

Daar mag de luisteraar het mee doen. Vind zijn muziek iets of niets, Tan Dun maakt zich er niet druk om: hij heeft geschreven vanuit zijn hart.

Bekend van 'Crouching tiger, hidden dragon'
Tan Dun werd in 1957 geboren in Simao, Hunan, in het zuiden van China, en werkte tijdens de Culturele Revolutie op een rijstplantage. Op z'n negentiende ging hij naar het conservatorium van Peking; hij volgde lessen van gastprofessoren als Hans Werner Henze en George Crumb. In 1986 verhuisde Tan Dun naar New York en studeerde er aan de Universiteit van Columbia. In zijn muziek vlecht hij westerse en oosterse klankvoorstellingen ineen; de roots van de componist vormen een belangrijke bron van inspiratie voor hem. Tan Dun schreef composities in opdracht van onder meer de Metropolitan Opera en het Edinburgh Festival. Voor de filmmuziek bij 'Crouching tiger, hidden dragon' ontving hij een Oscar, een van de vele prijzen die hij op zijn cv kon bijschrijven. In 2009 componeerde Dun in opdracht van Youtube en Google zijn 'Internet Symphony'. Zijn muziek is met regelmaat te beluisteren in Nederland; bij De Nederlandse Opera stonden 'Tea' en 'Marco Polo' geprogrammeerd. Tan Dun woont nu met zijn gezin in Shanghai.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden