'Muziek kan mensen milder maken'

Michiel Brandes (45) componeert muziek voor stervenden. Dat hij dat deed, merkte hij pas nadat hij een cd had gemaakt voor een leeftijdgenoot die aan kanker zou sterven. Michiel leefde met hem mee, maar kon geen troostende woorden vinden. Wel kon hij zich uiten in muzikale klanken, en zo ontstond het idee om het leven van zijn kennis op muziek te zetten, van zijn geboorte tot aan zijn dood. Degene voor wie de compositie bestemd was durfde er eerst niet naar te luisteren uit angst voor al te heftige emoties. Maar uiteindelijk is de muziek hem erg dierbaar geworden, zozeer zelfs dat hij er tot op het allerlaatste moment naar heeft willen luisteren.

,,Muziek kan mensen milder maken'', zegt Michiel, die behalve deze cd nog ander werk voor stervenden heeft gecomponeerd. ,,In de laatste levensfase komt vaak woede en verzet omhoog. Er is zoveel angst om dood te gaan. Muziek kan helpen om de pijn te verwerken.''

Om te componeren hoeft Michiel de levensloop van de ander niet tot in detail te kennen. ,,Het leven verloopt via universele wetten en die zet ik om in klanken. De persoon waar het om gaat, hoort daarin alles terug wat hij ooit heeft meegemaakt, zowel de goede als de moeilijke momenten. Door vaak naar de muziek te luisteren en het leven telkens opnieuw te beleven komt acceptatie en verdwijnt de angst om dood te gaan.''

Hoewel Michiel Brandes als jongetje al muziek maakte en gitaar spelen belangrijker vond dan huiswerk maken, heeft hij een lange weg moeten afleggen voor hij zich vier jaar geleden voorgoed aan de muziek kon wijden.

Na de middelbare school koos hij voor een studie aan de Rietveldacademie en niet voor een loopbaan in de muziek. Hij had misschien wel anders gewild, maar het kwam niet bij hem op dat het ook anders zou kunnen. Tijdens zijn tweede studiejaar richtte hij met drie anderen een new wave band op, The Tapes, en had daar zoveel succes mee, dat hij zijn studie alsnog staakte. De groep werd ontdekt door een Amerikaanse platenmaatschappij die goud zag in de Nederlandse jongens. Ze maakten een elpee en er lagen plannen voor een tournee door Amerika. Hoewel de plaat in Nederland goed liep, flopte hij in Amerika en de producer trok zich terug. Na vierenhalf jaar was de band terug bij af.

Michiel meldde zich opnieuw aan bij de Rietveldacademie en was vastbesloten om de opleiding dit keer af te maken en werkervaring op te doen, voor hij zich weer in de muziek zou storten. Nadat hij een jaar als ontwerper had gewerkt stelde een collega voor om samen een ontwerpbureau te beginnen.

Hij ging erop in en maakte zichzelf wijs dat het een verstandige keuze was. Muziek maken kon altijd nog. Het bureau liep goed. Michiel en zijn compagnon kregen de ene opdracht na de andere binnen, hun mening telde in het wereldje van ontwerpers. Van gitaar spelen kwam het niet meer. Terugkijkend zegt Brandes, dat hij nooit van zijn werk heeft genoten, maar omdat hij er succes mee had durfde hij dat niet toe te geven. ,,Ik maakte mezelf wijs dat mijn tijd nog wel zou komen en leefde voortdurend in de toekomst.'' Hij kijkt niet met spijt op die periode terug.

,,Ik kon destijds niet anders omdat ik bang was mijn zekerheden op te geven. Ik had net een huis gekocht en een kind gekregen. De zaak moest wel ontsporen, omdat ik er in gezonde toestand niet toekwam alles op te geven waar ik zo hard aan had gewerkt.''

Om zich staande te houden bouwde hij een pantser van zelfverzekerdheid op. In dat dikke pantser kwamen echter scheuren toen hij tijdens vakanties zijn tranen meer en meer de vrije loop liet. Toen hij ook op kantoor niet goed meer functioneerde besloot hij een tijdje thuis te blijven. Door afstand te nemen kreeg hij misschien weer plezier in zijn werk. Het kwam nog steeds niet bij hem op dat het zijn werk was dat hem dwarszat en niet de omstandigheden.

Na die rustperiode en een intensieve therapie dacht hij de draad weer op te kunnen pakken. Hij kreeg een droomopdracht in de schoot geworpen en herinnert zich nog dat hij daar erg opgetogen over was. De euforie duurde maar kort. ,,Ik reed over de snelweg met de opdracht in mijn zak. De zon ging onder en kijkend naar die rode vuurbal opeens wist ik één ding zeker: ik ga nooit meer ontwerpen.''

Hij had geen idee wat de toekomst zou brengen. Aan muziek maken dacht hij niet. Dat kwam pas weken later, toen hij een passend afscheidscadeau voor zijn therapeuten wilde kopen maar daar niet in slaagde. Plotseling herinnerde Michiel zich zijn gitaren op zolder. Daar stond ook een acht sporen opnamerecorder uit de tijd dat hij Mathilde Santing op gitaar en accordeon begeleidde. Hij trok zich dagenlang terug onder de schuine daken van zijn huis, bespeelde verschillende gitaren, nam melodieën op en mengde geluiden op zijn recorder. Na tien dagen was hij klaar, het cadeau was af. Hij had zijn therapeutische ervaringen in klanken verwerkt en er een muziekstuk van gemaakt. De compositie riep veel emoties op bij degenen die ernaar luisterden en hij begon opdrachten te krijgen. Een hypnotherapeut vroeg hem om muziek te maken voor sessies en producenten vroegen om filmmuziek. Brandes zette zijn zolder vol met de modernste opnameapparatuur, kocht nieuwe instrumenten.

Om vrijer te kunnen spelen verstemt hij de instrumenten zodat de klanken hem blijven verrassen en hij niet in oude speelgewoonten terug kan vallen. Zijn muziek is onvoorspelbaar en houdt zich niet aan regels. Er zit geen refrein in, geen begin en eind. Michiel omschrijft het als kwetsbare, zoekende muziek die niet in een cliché te vangen is.

,,Mijn muziek roept heel veel emoties op bij mensen. Zeker als ik speciaal voor één iemand iets componeer. Dan voelt de ander dat alle aandacht op hem of haar is gericht en dat overkomt een mens niet vaak. Meestal moet je aan verwachtingen van anderen voldoen, met deze muziek hoef je alleen te ontvangen.''

Michiel Brandes maakt zich niet meer druk om wat anderen van hem denken. Hij wil dingen ondernemen waar hij plezier aan beleeft en met de stroom meedrijven in plaats van ertegenin te roeien. Hij begrijpt heel goed dat niet iedereen hem daarin kan volgen.

,,Als je mij een aantal jaren geleden zou hebben gezegd dat ik voor muziek zou kiezen en me geen dag zorgen zou maken over geld, dan had ik dat toen ook niet geloofd.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden