'Muziek is klinkende introspectie'

interview | Bariton Thomas Oliemans weet zijn gezinsleven knap te combineren met een carrière op de internationale operapodia. In Toulouse toonde hij in Massenets 'Manon' andermaal zijn grote talent.

Zondagmiddag in Toulouse. In het Théâtre du Capitole zingt de Nederlandse bariton Thomas Oliemans met vol geluid, lenig in de hoogte, krachtig, en met een zeer aangenaam timbre. In het terzet in de vierde akte van 'Manon', opera van Jules Massenet, houdt hij zich als Lescaut meer dan staande tussen de grote, internationale operasterren Natalie Dessay (Manon) en Charles Castronovo (Des Grieux). De typisch Franse baritonrol, met twee grote solostukken, ligt Oliemans vocaal goed, en zoals we van hem gewend zijn, werkt zijn timing als acteur perfect en waar nodig komisch.

Het aloude theater in Toulouse zit deze zondagmiddag bomvol. Men is gekomen voor de Franse diva Dessay. Zij heeft aangekondigd dat ze met deze productie afscheid neemt van het operapodium - na een lang vocaal leven vol grote successen, maar ook met veel stembandproblemen en -operaties. Als het meezit, zingt Dessay in Toulouse alle zes geplande voorstellingen in de geslaagde enscenering van haar lievelingsregisseur Laurent Pelly.

Voor Oliemans is deze nieuwe rol een mooie opsteker. Vanwege Dessay en haar besluit te stoppen, wordt deze 'Manon' opgemerkt en kan de Nederlander andermaal bewijzen wat voor talent hij is. Op de receptie na de luid toegejuichte première toont Laurent Pelly zich zeer enthousiast over Oliemans, met wie hij voor het eerst gewerkt heeft. De regisseur somt uit de losse pols zo een aantal toekomstige projecten op waarvoor hij de bariton goed zou kunnen gebruiken.

Op de avond voor de première heeft Oliemans tijd om te praten. Om een soort tussenstand van zijn tot nu toe spannende carrière op te maken. Vijf jaar geleden vertelde hij over zijn beginnende zangersloopbaan in deze krant. Toen bekende hij dat het sneltreinleven van een internationale carrière hem niet echt aanstond. "Ik hou sowieso meer van stoptreinen", zei hij toen. Waar hebben die stoptreinen hem nu gebracht?

"Ik sta volgens mij waar ik moet staan. Middenin het leven met een goed perspectief op mooie partijen. Ik merk het aan de kansen die ik in Nederland krijg, bijvoorbeeld bij De Nederlandse Opera. Deze zomer heb ik auditie gedaan in Bayreuth. Daar is vooralsnog niets uitgekomen, maar je weet het nooit. Vijf jaar geleden had zo'n auditie nooit plaatsgevonden.

"Ik heb inmiddels een gezin en dat geeft een heel ander perspectief. Dat gegeven maakt het hele leven anders, al heb ik die twee zaken - het normale leven en de carrière - nooit los van elkaar kunnen zien. Dat wat ik vijf jaar geleden over die stoptreinen zei, dat klopt nog steeds, maar aan je leven kun je niet ontkomen. Dat is geen stoptrein."

'Kinderen? En jullie carrière dan?'
"Ik ben gelukkig bij de geboorte van onze zoon geweest, maar ik was de volgende ochtend om zes uur al weer onderweg naar Schotland. Dat is de professionele kant van het werk, die ik niet per se prettig vind; maar ik heb hem wel. Zingen, muziekmaken is het resultaat van introspecties, van zoeken in je leven. Muziek is klinkende introspectie, of dat zou het volgens mij toch moeten zijn.

"Mijn vrouw is dirigent, heeft net als ik een druk en reizend leven. Wij kregen reacties uit het milieu. Zo van: 'Jullie? Kinderen? En jullie carrière dan?' In principe is dat een onbegrijpelijke vraag. Je kunt niet zeggen, ik kies nu voor mijn carrière, en die kinderen die komen later wel. Zo werkt het niet. Als ik nu stappen in mijn carrière zet, en die gaan goed, dan lukt dat mede omdat die voeding uit het normale leven er is. Maar het mag soms best wel een onsje minder. Die Bayreuth-auditie is zo'n voorbeeld. Ik ben fysiek sterk, dus veel lukt me, maar soms denk ik wel eens: 'Het hoeft niet per se nú'. Mijn carrière gaat goed, al zijn er jonge baritons die hoger zitten. Maar wat levert die vergelijking op? Het is toch geen wedstrijd? De kansen in Amsterdam, Genève of hier in Toulouse zijn er niet minder om. Ik ben blij dat ik niet in het circuit zit waarin ik op iedere vingerknip van een machtig persoon huis en haard moet verlaten om ze tot het einde van de wereld te volgen."

De vangrail niet geraakt
Desondanks maakt Oliemans een bijzondere carrière. Eind vorig jaar maakte hij in Amsterdam indruk als Papageno in Mozarts 'Die Zauberflöte', in de geniale enscenering van Simon McBurney. Volgende zomer gaat die productie op het festival van Aix-en-Provence, waar Oliemans weer van de partij zal zijn. Hij was een prima Gunther in Wagners 'Götterdämmerung' van de Nationale Reisopera, en deze zomer zong hij binnen één week de drie grote lied-cycli van Schubert. De Kleine Zaal van het Concertgebouw was drie keer uitverkocht.

"Ik heb de Schubert-cycli al vaak gezongen, maar nooit alledrie achter elkaar. Het was fantastisch, want je komt in een fijne flow terecht. Bij elke opkomst voor de volgende cyclus leek het wel of ik nog applaus kreeg voor de vorige. Er was een saamhorigheidsgevoel, publiek en ik zaten in hetzelfde schuitje. Ik doe tijdens zo'n lange Schubert-reis veel aan kwaliteitsbewaking. Ik heb geloof ik de vangrail niet geraakt, en ik heb de versnellingsbak niet gemold. Maar na een cyclus heb ik niet een euforisch gevoel of zo. Het overheersende gevoel na afloop is eerder leegte. De ervaring van het publiek is bijna altijd een hele andere dan die van jezelf.

"Het werken met McBurney in 'Die Zauberflöte' was onvergetelijk. Nog steeds zie ik dingen als het ware door zijn bril. Zelfs bij het zingen van al die Schubert-liederen dacht ik in McBurney-termen. Waarom sta ik hier nu? Vertel ik het, of zing ik het? Hoe ik dit altijd zing, heeft dat wel zin? McBurney daagde ons en zichzelf voortdurend uit."

Toen hij tijdens het Holland Festival van 2009 in de wereldpremière van Rob Zuidams 'Adam in ballingschap' zong, waren de reacties op Oliemans optreden veel minder enthousiast. "Van dat project heb ik veel geleerd. Je bent natuurlijk uiteindelijk zelf verantwoordelijk voor wat je doet. Ik wil een regisseur volledig kunnen vertrouwen, maar daar zitten wel grenzen aan, weet ik inmiddels. Noem het onervarenheid; zoiets zou me nu niet meer overkomen. Acteur Jack Nicholson zegt dat je in blind vertrouwen moet doen wat regisseurs van je vragen, anders doe je steeds hetzelfde trucje. Daar ben ik het mee eens, maar dan moet je dus wel een regisseur hebben die daadwerkelijk wat van je vraagt, en je niet laten zwemmen."

Geen Nederlandse Muziekprijs
Van een andere minder leuke ervaring leerde Oliemans ook veel. Hij zat in het traject van de Nederlandse Muziekprijs, de belangrijkste onderscheiding in Nederland voor klassieke musici. Bijna aan het eind van het traject, nu zo'n zes jaar geleden, deelde de commissie hem mee dat hij de prijs wegens onvoldoende kwaliteit niet zou krijgen.

"Ja, dat was wel een klap toen ik dat te horen kreeg. Maar drie dagen later stond ik wel weer ergens te zingen. Die afwijzing was een sleutel voor mij. Het sterkte me in mijn overtuiging. Ik doe het op mijn manier, en niet anders. Wijlen bariton Henk Smit, een lichtend voorbeeld voor mij, zat in die commissie en was het met de beslissing absoluut niet eens. Hij was echt furieus, maar kon er verder niets aan doen. Ik heb wel geprobeerd te vragen wat de uiteindelijke redenen waren, maar stuitte op een muur van stilzwijgen. Zoals gezegd, het zette mij op een goed spoor. Als ik dit beroep al doe, dan kun je het niet iedereen naar de zin maken. Ik weet van wie ik hou, en aan die mensen spiegel ik me. Je moet brengen wat van jou is."

Oliemans' stem is in vijf jaar groter en donkerder geworden. Dat gaat volgens de zanger vanzelf, de stem ontvouwt zich, rijpt, wordt meer volwassen. Er wordt gedacht aan rollen als Golaud in Debussy's 'Pelléas et Mélisande' en zelfs aan de titelrol in Wagners 'Der fliegende Holländer'.

"Rust nemen is erg belangrijk om je leven te kunnen leven, om noten voor het eerst te zien, zonder een deadline. Op locatie, zoals hier in Toulouse, heb ik tussen de voorstellingen door zeeën van tijd. Dan struin ik sites af waarop copyright-vrije partituren staan. Noten lezen. Ja, ook de noten van de Holländer, of van andere Wagner-rollen. En van Massenet. Ik ben door 'Manon' erg gesteld geraakt op zijn muziek. Hij heeft prachtige liederen geschreven. Ken je die cyclus 'Poème d'octobre'? Prachtig!"

Waar zingt Thomas Oliemans
12 oktober in de Amsterdamse Balie tijdens het Harry Mulisch Festival liederen van Wolf met Reinbert de Leeuw.

20 oktober in Vlaardingen Schuberts 'Winterreise' met Rudolf Jansen.

8 november Rob Zuidams 'Requiem Jeroen Bosch' olv Reinbert de Leeuw in Den Bosch.

3-8 juni wereldpremière 'Laika' van Martijn Padding en P.F. Thomèse bij De Nederlandse Opera.

Thomas Oliemans als Lescaut naast Natalie Dessay in de titelrol van 'Manon'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden