'Muziek Bob Dylan heeft meer betekenis dan wordt gedacht'

Er gaat bijna geen dag voorbij of het is raak bij filosoof Jean-Pierre Wils. Dan komt hij in een soort vervoering. Het gebeurt zodra hij een cd met muziek van de Amerikaanse popzanger Bob Dylan in zijn cd-speler schuift en aandachtig gaat luisteren. Of Wils nu boos, verdrietig of blij is - op de momenten dat het nasale stemgeluid van Dylan uit de speakers klinkt, voelt hij zijn emoties nog intenser. Dylan, zegt Wils, geeft uitdrukking aan ál zijn gevoelens. "Veel beter dan ik dat zelf zou kunnen."

Wie Wils vraagt zijn liefde voor poplegende Bob Dylan te verklaren, hoort religieus geladen zinnen uit zijn mond komen. "Hij helpt mij de wereld beter te verstaan", zegt hij bijvoorbeeld. En: "Niet ik heb Dylan uitgekozen, maar hij mij."

Wils, hoogleraar filosofie aan de Radboud Universiteit Nijmegen, deed zijn ontboezeming deze week tijdens een lezing in Nijmegen over de filosofie van de popmuziek. Popmuziek, zo betoogde de filosoof, raakt mensen, inspireert, biedt troost en geeft nieuwe inzichten. Wils: "Het gaat over het echte leven, met al zijn ups en downs. Songteksten hebben dan ook veel meer betekenis dan vaak wordt gedacht."

Voor hem persoonlijk is Bob Dylan, sinds de jaren zestig boegbeeld van de Amerikaanse popmuziek, ongeveer het allerhoogste wat er in de popmuziek voorhanden is. En, zo blijkt wel uit de wirwar van fansites waarop de zanger bejubeld wordt, Wils is lang niet de enige met een fascinatie voor de zanger. De vraag waar het om gaat, zegt Wils, is hoe het komt dat muziek van Dylan voor zijn fans zo'n enorme betekenis heeft.

Voor een antwoord gaat Wils te rade bij de negentiende-eeuwse Duitse filosoof Georg Friedrich Hegel. "Hegel onderschreef de klassiek filosofische stelling dat het gehoor en het zicht de werkelijkheid als eerste emotioneel toegankelijk maken. Hij noemde deze de zintuigen van de innerlijkheid." Andere zintuigen, bijvoorbeeld reuk of smaak, zegt Wils, houden de emoties toch op meer afstand. "Een smaak kan aangenaam of onaangenaam zijn, maar het is toch wat anders dan de klank van gezang. Hierdoor wordt de wereld namelijk geïntroduceerd in onszelf. Door het gebruik van de stem horen mensen zichzelf en de wereld. Het kan dus geen toeval zijn dat juist gezongen muziek zo belangrijk is voor het overbrengen van emoties."

Wils laat Dylans lied 'Ring them bells' horen om dit duidelijk te maken. "Bob Dylan heeft een fameuze religieuze fase gehad in zijn songs. Ook dit lied is in sterke mate religieus van karakter. Ik herken veel bijbelse citaten en scènes die ik in mijn jeugd heb meegekregen. Bijvoorbeeld als hij zingt over het gouden kalf. Bij Dylan is religie geen daad meer, maar is het kunst geworden, iets om naar te kijken en naar te luisteren."

Waneer we luisteren naar muziek, zijn we niet meer reflectief, maar 'voor-reflectief', zegt Wils. Hij legt uit: "We leven dan in de emoties. Wie dat ervaart staat even boven de normale wereld waarin we bepaalde doelen hebben en dingen willen bereiken."

De betekenis leggen we ook in de muziek van Dylan omdat zijn teksten ('absolute poëzie', aldus Wils) voor meerdere uitleg vatbaar is. "Ook al versta ik al zijn woorden, ik begrijp niet altijd wat Dylan bedoelt. Maar het gaat er ook niet om dat je elke zin snapt. Juist de sfeer van de klanken van de muziek maakt een verstaan mogelijk. Door de emoties die dit losmaakt kunnen we de wereld kennen."

Wils kan het niet laten om nog één keer uit te barsten in een lofzang op Dylan. "Het is toch vooral die bepaalde sfeer, die bepaalde kleur in de muziek van Dylan. Het is een wereld die donker is. Een wereld die spreekt over de vergeefsheid van dingen. Zelfs zijn verzet klinkt melancholisch. Bob Dylan, dat is genietende droefheid."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden