In memoriam

Muskens, de bisschop die vond dat stelen soms mag

null Beeld anp
Beeld anp

Een arme mag soms een brood stelen. En kunnen we God niet beter Allah noemen? De woensdag overleden oud-bisschop Tiny Muskens (77) stelde zijn leven in dienst van de rooms-katholieke kerk. Zijn interpretatie van de Roomse leer was soms controversieel.

Muskens werd in 1935 geboren in het Brabantse dorpje Elshout, nabij Waalwijk. De keuze om priester te worden zou hij al op jonge leeftijd hebben gemaakt. Direct na zijn promotie in Nijmegen verhuisde hij naar Indonesië, om daar secretaris te worden van de nationale bisschoppenconferentie.

Vanaf 1978 leidde hij als rector het Nederlands college, de vertegenwoordiging van de Nederlandse bisschoppen in Rome. Hij zorgde er onder meer zorg voor priesters uit Afrika en Azië, maar wist ook de Nederlandse aanwezigheid te vergroten. Onder zijn leiding werd de Kerk der Friezen nieuw leven ingeblazen. Het middeleeuwse pelgrimskerkje, vlakbij het Vaticaan, was al jaren in verval.

In 1994 riep de kerk hem terug naar Nederland: als bisschop van Breda werd hij verantwoordelijk voor West-Brabant en (het overwegend protestantse) Zeeland. Een optreden in televisieprogramma van de VPRO bezorgde hem twee jaar later landelijke bekendheid. Wie zo arm is dat hij niet kan leven mocht volgens Muskens 'een brood weghalen uit de winkel'. 'Dat heeft de katholieke moraal altijd al duidelijk gemaakt', vertelde hij.

'Politici verzwijgen armoede doelbewust'
Ook voor zwart bijklussen naast de uitkering had hij begrip: 'Ik zal niet zeggen: dat moet je niet doen'. Muskens wierp zich op als de 'woordvoerder van de onderkant van de samenleving'. Nederlandse politici, zo vond hij, verzwegen armoede doelbewust.

Ook de kerk kreeg kritiek. Die moest volgens Muskens niet zo streng vasthouden aan het celibaat. Een voorstel om Tweede Pinksterdag op te heffen en het Suikerfeest tot nationale feestdag uit te roepen werd evenmin door alle katholieken gewaardeerd.

Zes jaar geleden stichtte hij in televisieprogramma Netwerk een nieuwe controverse. Indonesische christenen noemen hun god Allah, merkte hij op tijdens een interview. 'Waarom nemen we dat niet over?' Achteraf vertelde hij in Trouw dat hij geen spijt had: 'Ik heb het toch maar klaargespeeld om God drie dagen in de belangstelling te krijgen. Toen ging Jos Brink dood en begon de voetbalcompetitie weer.'

Muskens had 'vrede met de dood'
Door de twee herseninfarcten die hem in 1999 troffen was zijn gezondheid fragiel. Tijdens zijn laatste jaar in Breda werd hij bijgestaan door een hulpbisschop, Hans van den Hende. In 2007 nam hij ontslag en trok hij zich terug in een kloosterbejaardenoord in Teteringen.

Angst voor de dood had hij niet, vertelde hij ooit in een interview in NRC Handelsblad. 'Als je accepteert dat je dood zult gaan, dat het bij het leven hoort, niet alleen bij ons leven maar bij alles wat er is, dan wordt het een deel van je leven. Dan wordt je leven hier en nu beter, intenser.' Dat kwam volgens Muskens niet door het vooruitzicht van leven in de hemel. 'Nee, omdat je vrede hebt gesloten met de dood.'

Muskens gaf enkele dagen voor zijn overlijden een interview aan de website NieuwWij. Het gesprek is hier terug te lezen.

null Beeld anp
Beeld anp
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden