'Musici moeten inspelen op moderne mens'

Pianist Christiaan Kuyvenhoven, voormalig winnaar van het Lisztconcours, is een bedrijf begonnen. Is hij gestopt met spelen? Verre van. Op allerlei manieren probeert hij nu het contact tussen musicus en publiek te stimuleren.

In 2005 won Christiaan Kuyvenhoven de derde prijs in het Utrechtse Lisztconcours. De toen 19-jarige pianist was de eerste Nederlander in 16 jaar die de finale van deze zware wedstrijd wist te bereiken. Afgelopen week was hij andermaal op het Liszt-concours te zien, nu niet als deelnemer achter de vleugel maar achter de microfoon als presentator.

Sinds hij in 2009 zijn productiebedrijf Certo Productions begon, bedenkt en produceert de nu 25-jarige Christiaan Kuyvenhoven innovatieve concertprogramma's met jonge musici, maakt en presenteert hij tv-documentaires en zet hij zich in om via sociale media jongeren te winnen voor klassieke muziek. Is Nederland een creatieve programmamaker rijker en een veelbelovende concertpianist armer? Tussen de kwartfinales van het concours legt Kuyvenhoven uit hoe het zit.

Kuyvenhoven: "Pianospelen is een heel ander onderdeel van mijn beroep geworden dan het eerst was. De opbouw van mijn productiebedrijf vraagt grote investeringen, maar ik zorg ervoor dat ik mijn pianotechniek niet verlies. In mijn puberteit zag ik een pianist als een genie, een apostel, die mijlenver van zijn publiek afstaat. Toen ik aan concoursen ging meedoen was dat mijn ideaalbeeld. Nadat ik een prijs in het Lisztconcours won, verwachtte ik dat daarmee een leven als concertpianist zou beginnen. Inderdaad heb ik daarna zo'n 150 concerten gegeven in binnen- en buitenland en met belangrijke orkesten mogen optreden. Bijzonder van het Lisztconcours is dat de winnaars niet alleen gedurende drie jaar concerten krijgen aangeboden, maar dat hen tevens geleerd wordt dat er veel meer is dan het leven achter die piano. Ik werd bijvoorbeeld gestimuleerd te gaan presenteren. Dat is uitgegroeid tot een wezenlijk onderdeel van mijn beroep."

Kuyvenhoven benadrukt hoe belangrijk het persoonlijke contact tussen musicus en luisteraar is: "Ik ontdekte dat muziek een taal is die over de hele wereld verstaan wordt, maar dat er ook heel wat andere mogelijkheden bestaan om te communiceren over dat wat in muziek besloten ligt. Een modern artiest zie ik als een centrale figuur die een grote groep mensen aan zich weet te binden. Dat kan behalve spelend op allerlei manieren: door middel van presentatie, met visuele invulling als documentaire en film en via de sociale media zoals Facebook en Twitter."

Kuyvenhoven erkent dat niet alle concertvormen zich voor zo'n aanpak lenen. "In bijvoorbeeld de Amsterdamse serie Meesterpianisten zou dat niet passen. Aan die vorm moet je niets willen veranderen. Als je de beste pianisten van de wereld wilt horen die muziek maken óm de muziek, moet je daar naartoe. Het probleem is dat dit het enige beeld is dat de mensen van het vak van concertpianist hebben. Er zijn zoveel meer mogelijkheden, maar er zijn nog zo weinig volwassen vormen die tussen de meesterserie en André Rieu in staan."

"Nee", zegt Kuyvenhoven, "ik wil niet de kant van Rieu op gaan, maar noem hem als voorbeeld van een extraverte manier van concerteren, gericht op communicatie met het publiek. Het traditionele recital is introvert. Er zit veel tussenin, bijvoorbeeld het 'docuconcert', dat ik heb ontwikkeld met mijn compagnon, filmmaker Lucas van Woerkum. Daarin wordt het gespeelde repertoire verduidelijkt met documentairefragmenten en interviews."

Kuyvenhoven produceert concertprogramma's voor overwegend jonge musici en componisten, die hij op verschillende podia presenteert. "Momenteel zijn we met 'The Isle of the Dead' bezig, het symfonisch gedicht van Rachmaninov dat we verfilmd hebben. 'Symphonic cinema' noemen we het genre: de partituur geldt als het scenario voor de film, die synchroon daaraan wordt uitgevoerd. In februari ging het in première met het Residentie Orkest in Den Haag, eind april speelt het pianoduo Scholtes-Janssens de quatre-mains versie in de Toonzaal in Den Bosch. Voor een programma over Liszt reisden we naar Italië. In het geboortehuis van Petrarca te Arezzo ziet de kijker mij zijn sonnetten voorlezen. Liszt heeft daar pianostukken op gemaakt. Het is een fantastische vorm, want je kunt een brug maken tussen de geschiedenis, de muziek en je eigen waarden die je daar in vindt."

Behalve voor het concertpodium maken Kuyvenhoven en Van Woerkum documentaires, bijvoorbeeld 'Het Palet van Jeths' - over componist Willem Jeths - en de film 'Like Liszt', waarin de voorbereidingen van een aantal van de kandidaten van het jongste Lisztconcours zijn gevolgd. Ook maken ze een registratie van Wagners 'Ring des Nibelungen' voor de Nationale Reisopera.

"Met de visualisatie en verduidelijking van muziek kun je barrières breken die mensen hebben als je deze droog op hun bord legt. Er komt een hele wereld tevoorschijn achter de noten. Van vitaal belang is dat je zelf volledig gelooft in de kwaliteit van wat je doet. Dat maak ik de jonge musici met wie ik werk ook altijd duidelijk. Bij de visuele en gesproken toevoegingen moet het om inhoudelijke verdieping gaan."

Kuyvenhoven voorziet dat, zeker in tijden van bezuinigingen op cultuur, musici zelf voortdurend zullen moeten zoeken om het publiek naar de concertzalen te trekken. "Het tempo in onze maatschappij wordt almaar sneller en de mensen worden steeds veeleisender. We krijgen constant verleidingen en blijven maar kort hangen bij dingen die mogelijk interessanter zijn dan we denken. Het is daarom de taak van de artiest het publiek naar zich toe te halen.

"Er is bij jongeren een enorme hang naar verdieping en zingeving. Tegelijk is er behoefte aan snelle, compacte informatie. Daar moeten we constant op inspelen en continu mee bezig zijn. Het leven is steeds individualistischer geworden, met als positief effect dat je de vrijheid hebt jouw passie te ontplooien en te delen met anderen. Dat kun je digitaal doen, maar ook live op het podium. Een muziekstuk, een piano, een videoreport of een tweet zijn daarvoor instrumenten in het communiceren van de essentie: je innerlijke waarden."

'The Isle of the Dead', Certo Productions i.s.m. Pianoduo Scholtes-Janssens en het Ragazze Kwartet, 28 april 20.30 uur, De Toonzaal, Den Bosch.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden