Murdoch United/Voetbal als breekijzer

Eigenlijk is het een te kleine zaak om door het Office of Fair Trading onder de loep genomen te worden. Maar toch lijkt het ervan te zullen komen, want de verkoop van de voetbalclub Manchester United aan mediamagnaat Rupert Murdoch voor ruim twee miljard gulden stuit bij veel Britten op weerstand.

Twee jaar geleden vierden ze nog Football comes home bij het door Engeland georganiseerde EK, en nu al worden de grootste schatten verkocht (Carlton Communications heeft immers z'n oog al op Arsenal laten vallen). Maar de voetbalfans zullen toch het nakijken krijgen, want er staat veel méér op het spel dan emoties. Met Manchester United moet de doorbraak worden geforceerd in abonnee-televisie. Want als het nu niet lukt met het gereedschap van het voetbal, dan lukt het nooit meer. Voetbal is handel geworden, net zoals alle massamedia steeds meer in de greep komen van de markt.

Het was een menselijke tragedie, toen in februari 1958 bij München een vliegtuig verongelukte, waarbij 23 inzittenden om het leven kwamen. Acht van hen waren voetballers van Manchester United. Een herhaling zou nog steeds een menselijk drama zijn, maar een belangrijk deel van de follow ups zou al gauw in de economische rubrieken opduiken. Want daar hoort Manchester United thuis sinds Rupert Murdoch de club voor twee miljard gulden heeft aangeschaft. Zo wil hij de patstelling doorbreken waarin de abonnee-tv terecht is gekomen.

In Nederland werd twee jaar geleden met een fractie van het bedrag waarmee Murdoch werkt een poging gedaan hetzelfde te bewerkstelligen. Sport 7 mislukte in een cocktail van een falende bedrijfsvoering, slecht voorbereide programmering en ook de emotie van de voetballiefhebbers. Die telde hier nog zwaar mee, zoals Ajax nu z'n landelijke populariteit ziet afkalven door meer dan alleen te lonken naar de Europese superliga, die hoort bij Murdochs plannen met Manchester United. Emotie is een belangrijk bestanddeel van het voetbal, maar ook de minimale solidariteit om elkaar het licht in de ogen te gunnen.

Het is duidelijk, de Superliga in de meest commerciële opzet sluit om te beginnen clubs uit. Ontkent ook de grondwet van het voetbal, dat wie de meeste doelpunten maakt de wedstrijd wint. Tot op zekere hoogte gold al dat wie het meeste geld heeft, het vaakst wint. Maar met de Superliga wordt de uitslag een vaststaand feit voor alle clubs die niet betrokken zijn en op een onoverbrugbare financiële achterstand worden gezet.

Voor aanhangers van Manchester United en Arsenal (hoewel dat ook in Londen een veel minder geliefde club is) is voetbal de Engelse League. Dat de uitgebreide tv-verslagen en de rechtstreekse beelden van die competitie een paar jaar terug al aan BSkyB van dezelfde Murdoch zijn verkocht, dat maakt niet zoveel uit. Zolang ze zelf nog naar hun club kunnen en meereizen naar van oudsher gehate tegenstanders. Wedstrijden voor een van de Europa Cups worden naarmate het toernooi vordert pas interessant, maar dan speelt niet alleen Manchester United tegen Barcelona, maar een beetje heel Engeland. Dat heeft een andere dimensie. BskyB's sportkanaal met het voetbal (er zijn al drie sportkanalen via de satelliet van die onderneming) zit niet alleen vanwege de prijs, maar ook vanwege dat eigene van de club en het stadion als de plek waar je echt moet zijn, nog steeds maar op zo'n 5 miljoen aansluitingen. De kijkcijfers van de rechtstreeks uitgezonden wedstrijden via de satelliet en decoder zijn niet om over te juichen. Ze blijven ver achter bij die van de zich behelpende BBC, waar regelmatig satirische programma's zijn te zien waarin de sociale status van mensen graag snel en effectief geduid wordt met de aanwezigheid van zo'n schotel van Murdoch aan de gevel: de heffe des volks.

Dat is tegenstand die Murdoch moet zien te overwinnen op basis van de exclusiviteit van al het topvoetbal. En toch ook de onontkoombaarheid van een schotel om nog voetbal op de tv te kunnen ontvangen. Een investering van twee miljard in Manchester United is niet gek veel in vergelijking met de bedragen die omgaan en vooral kunnen omgaan in de markt die hij wil veroveren, die van de abonnee-tv. Abonnee-tv is al meer dan twintig jaar de lokkende, aanhoudend rinkelende kassa van de modernste technieken. In Nederland zijn heel wat kabelnetten totstandgekomen op basis van de belofte dat abonnee-tv binnen bereik kwam, waardoor elke burger z'n eigen pakket kon samenstellen. Later werden het de satellieten die in andere landen met veel minder of geen kabelnetten dezelfde mogelijkheden zouden gaan bieden. Alleen, en dat bleek al snel een misrekening, de consument, die inmiddels in de jaren negentig makkelijk driemaal daags onver- hoeds verkracht wordt als aanjager van weer een nieuw inititatief van 'de markt', bleek vrij lauw te reageren op de mogelijkheden die er waren. Zo werd al snel een kip-of-ei situatie bereikt. De kabelnetten zouden tegen grote investeringen moeten worden aangepast, maar dat gebeurde niet zo lang de consument niks vroeg.

De ontwikkeling en het gebruik van digitale technieken hangt nog steeds ten nauwste samen met de vraag of er voldoende mensen op zitten te wachten. In Nederland kwam alleen FilmNet van de grond. Een echt groot succes is het nog steeds niet, een beetje EO-uitzending heeft meer kijkers dan inmiddels Canal+ abonnees heeft. Maar wie even rekent ziet dat de 230.000 abonnees die Canal+ heeft binnengehaald, onder meer door de aanschaf van restanten uit de Sport 7-boedel, op jaarbasis alleen hier al bijna 150 miljoen opleveren. De kosten voor de op twee kanalen 24 uur per dag vertoonde films worden internationaal ge-deeld, want Canal+ is wijdvertakt inmiddels. Maar zoals in Engeland een bedrijf van 2 miljard gulden een kleintje is, zo is hier een zaak met een omzet van 150 miljoen ook niet echt big business. In Frankrijk heeft Canal+ de rechten op de beelden van de nationale competitie al geruime tijd in handen. Het WK van afgelopen zomer was door een speciale deal zowel bij de publieke sportzenders France 2 en 3 te zien als bij Canal+. Een commerciûle noodsprong van de abonnee-tv, omdat verwacht werd dat de meeste mensen zich tot het gratis voetbal zouden bekeren. Maar achteraf een gouden greep, want bij de voetbal-hype die Frankrijk plotsklaps beving nadat Ronaldo onwel was geworden, spint vooral Canal+ garen. Hoewel ook daar geldt dat de grote doorbraak nog niet is gekomen. Dat moet, rekening houdend met de investeringen en alle allianties die de afgelopen jaren met Murdoch in Engeland, met RTL all over Europe, met Berlusconi in Italië en met Kirch of Bertelsmann in Duitsland gesloten zijn, op enige termijn zich toch eindelijk eens gaan uitbetalen.

Met digitale technieken kunnen abonnees ineens kiezen uit makkelijk honderd verschillende, gespecialiseerde kanalen. Alleen, ze moeten die stap wel zetten. En dat moet snel gaan gebeuren, want de investeringen zijn wel erg hoog geworden. Alle grote spelers op dit veld hebben al lang de archieven van alle filmmaatschappijen opgekocht, zodat er in elk geval geen problemen zijn om de kanalen te vullen. Alleen komen de kijkers maar niet in voldoende mate over de brug. Die doorbraak zal het voetbal moeten bewerkstelligen. Vandaar dat Murdoch, Kirch en Berlusconi nu vol in de aanval zijn gegaan. De tijd dringt. Er moet een gewild onderwerp exclusief uit de markt worden getild en het enige dat blijkbaar nog de massa kan bewegen is het voetbal van enkele clubs. Vandaar de aanschaf van Manchester United. En vandaar de verdedigende actie van Carlton Communications om Arsenal, overigens maar voor een derde van het bedrag dat Murdoch voor Manchester United betaalt, aan te schaffen en zo in elk geval medespeler te zijn als de markt van de abonnee-tv werkelijk geopend zou worden.

Europa laat zich nog niet op stang jagen, bleek afgelopen dagen. Per slot van rekening is er de Europese voetbalunie Uefa nog, die zelf plannen koestert voor een Europese Superliga, maar daarbij vooral rekening houdt met de overgrote meerderheid van de achterban, die helemaal niet toe is aan een exclusieve en be-schermde competitie, en met te veel mensen die niet geloven in een eerlijke strijd als aanbieders van abonnee-tv zowel de baas zijn over de hardware als de software. Waarom wel strategische afspraken over de verdeling van de buit van abonnee-tv en niet over de verkoop van het verloop van de daarop vertoonde competitie? De emotie van de voetballiefhebber speelt langs diverse lijnen een rol. De koop van Manchester United vestigde er nog eens de aandacht op dat Rupert Murdoch uit oplage-overwegingen zijn boulevardkrant The Sun de zijde liet kiezen van Tony Blair, de huidige Britse premier. Blair en trawanten blijken inmiddels op meer dan vriendschappelijke voet te staan met Murdochs imperium. Als de Britse eerste minister werkelijk iets zou ondernemen tegen de verkoop van eigendom van het volk, zoals een voetbalclub, kan hij The Sun tegen zich krijgen. En hij weet wat dat betekent, want Murdoch wenst dagelijks persoonlijk de proef van de voorpagina van dat tabloid te keuren alsvorens het op de persen gaat. Een premier die nog wel even te gaan heeft voor hij substantieel kan oogsten, schrikt ervoor terug om een vijandschap te ontwikkelen met een krant van het volk die nu juist zijn belangrijke kompaan was geworden.

Voor wat het waard is hebben de Engelse voetbalclubs, inclusief Manchester United en Arsenal, deze week nog eens trouw gezworen aan hun eigen organisatie. Dat zegt in het voetbal weinig. Maar het is volstrekt helder dat de Uefa snel met een plan zal moeten komen voor een Europese topcompetitie, dat sterk tegemoet- komt aan de eisen van de eigenaren van clubs en satellieten. Een competitie bovendien waarin ook een belangrijke rol is weggelegd voor het bedrijf Team, dat nu de exclusieve rechten op de Champions League bezit, maar in het verhaal van de abonnee-tv geen rol speelt. En dan ook nog te rijmen valt met de emoties van de voetballiefhebbers. De Superliga voor de grote stap voorwaarts van abonnee-tv komt er. De vorm waarin dat gebeurt beslist over de toekomst van abonnee-tv en van het voetbal.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden