Multitalent Cage begon altijd opnieuw

John Cage, misschien wel de meest vernieuwende componist van de twintigste eeuw, was ongekend veelzijdig. Een biografie over hem leidt je van de ene beroemdheid naar de andere.

Tijdens een verblijf in Italië in 1959 raakte de Amerikaanse componist John Cage verzeild in de televisiequiz 'Lascia o ridoppia'. Deelnemers aan de quiz beantwoordden vragen over hun specialisme en konden na iedere vraag door om het bedrag te verdubbelen (het 'ridoppia' uit de titel) of te verliezen, of om het bij het zojuist gewonnen geld te laten ('lascia').

Bij Cage gingen de vragen niet over muziek, maar over paddestoelen - een onderwerp waar hij alles van afwist. Gedurende zijn vijf optredens in de televisieshow, liet hij het publiek ook een aantal van zijn composities horen. Zo voerde hij een drieminutenversie uit van 'Water Walk' - een werk voor piano, twee radio's, een keukenblender, een gieter, een fluitje, een gong, een plastic speelgoedvisje en een fluitketel.

Cage was in zijn nopjes dat iedereen zijn theatrale muziek op televisie kon zien, "van kunstenaars tot straatvegers". Zijn televisieoptredens maakten hem bovendien tot de lieveling van de Italiaanse pers en het publiek, die geen genoeg konden krijgen van de Amerikaan die 'het midden hield tussen een baseballspeler en een marinier.' En Cage won 5 miljoen lire met zijn antwoorden.

'Lascia o ridoppia' lijkt een triviale anekdote, maar illustreert de veelzijdigheid van Cage. Behalve als componist was hij actief in andere kunstdisciplines, van beeldende kunst tot dans en poëzie. En bewoog hij zich met enige autoriteit op andere terreinen, zoals mycologie (paddestoelenkunde), schaken en maatschappijfilosofie (Cage was overtuigd anarchist).

Tijdens zijn leven liet hij duizenden brieven na aan vrienden over de hele wereld. Zijn netwerk was enorm en omvatte de belangrijkste figuren uit zijn tijd: van kunstenaars zoals Marcel Duchamp en Robert Rauschenberg tot denkers als Daisetz Suzuki, Marshall McLuhan en Buckminster Fuller. Zo zorgden waarschijnlijk componist Luciano Berio en diens vrouw zangeres Cathy Berberian voor een plaats in de Italiaanse show en logeerde Cage gedurende die periode bij Peggy Guggenheim.

Vrijdag was het 19 jaar geleden dat Cage overleed. Werd er tijdens zijn leven al redelijk wat over de Amerikaanse componist geschreven (waaronder zeer inspirerend door Cage zelf), na zijn overlijden lijkt de stroom boeken over zijn persoon, zijn werk en zijn geestelijke nalatenschap niet meer te stoppen. Die 'Cage-studies' bewegen zich tussen Cage als cult-componist en als charlatan.

In zijn biografie 'Begin Again' stelt Kenneth Silverman voor het eerst niet die musicologische polemiek aan de orde, maar het rijkgevulde leven van de componist. Het beeld dat hij van Cage schetst, is gedetailleerder dan ooit. Hoewel de liefhebber een aantal anekdotes uit Cage' eigen boeken zoals 'Silence' en 'A Year From Monday' zal herkennen (over zijn leraar Schönberg, over zen en over zijn uitvinder-vader en societyjournalist-moeder), bleef de componist altijd gereserveerd over zijn emoties. Bij Silverman lees je dat Cage' eerste liefde een homoseksuele was, dat hij vervolgens een in erotisch opzicht stormachtig huwelijk had met Xenia Kashevaroff, en vervolgens een levensgezel vond in de danser Merce Cunningham.

Veel namen passeren de revue bij Silverman: je wordt soms duizelig van de hoeveelheid ontmoetingen met grootheden. Het is jammer dat de relaties met bijvoorbeeld Cunningham, Yoko Ono, Karlheinz Stockhausen en Morton Feldman geen nadere uitwerking krijgen - in tegenstelling tot het rijke portret van Cage zelf.

Silverman dekt nagenoeg alle grote gebeurtenissen: de korte vriendschap met Pierre Boulez, de première van 4'33'' (het stuk dat uit louter stilte bestaat) door pianist David Tudor en de flodderige uitvoering van 'Atlas Eclipticalis' door Leonard Bernstein.

Wat vooral opvalt bij het lezen van 'Begin Again', is dat de meest radicale vernieuwer in de twintigste-eeuwse muziek zijn leven lang een ongelooflijk harde en consciëntieuze werker was. Die nooit de betreden paden wilde belopen maar telkens weer, indachtig de titel van Silvermans boek, opnieuw begon.

Kenneth Silverman: 'Begin Again. A Biography of John Cage' (Alfred A. Knopf, 483 pp, ISBN 987-1-4000-4437-5)

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden