Mulisch ten grave als Mann of Proust

Joop Schafthuizen, partner van Gerard Reve, bij diens uitvaart. (FOTO ANP)

De Stadsschouwburg, per boot over de Amstel. Mulisch’ uitvaart wordt groots. Niet standaard bij grote schrijvers.

Willem Frederik Hermans werd in mei 1995 in beslotenheid gecremeerd op Daelwijck in Utrecht. De uitvaart van Gerard Reve in Machelen aan de Lei (mei 2006) was al een stuk grootser van opzet. Naasten, vrienden, collega’s en bewonderaars togen naar het Vlaamse dorp waar de volksschrijver zijn laatste levensdagen had geschreven. Alleen al door de gekozen plek kon van een begrafenis met een bijna nationaal karakter, zoals morgen bij de laatste van de Grote Drie, Harry Mulisch, geen sprake zijn.

Veel schrijvers van pakweg een eeuw geleden waren eerst en vooral de held van de zuil waartoe ze behoorden of gerekend werden. De dood van Herman Heijermans in 1924 werd door de sociaal-democraten van de SDAP aangegrepen om eens flink uit te pakken. De grote zoon van de beweging werd uitgeluid door zo’n beetje alle partijorganisaties met hun vaandels en banieren. Ook de belangstelling van ’de gewone man’ bleek op de dag van het afscheid groot.

Iets van nationale rouw viel te bespeuren toen Godfried Bomans in 1971 op 58-jarige leeftijd overleed. Duizenden kwamen op de begrafenis af. „In Nederland was nog nooit een schrijver gestorven die bij iedereen, in alle lagen van de bevolking, bekend was”, schreef Jeroen Brouwers. Bomans was door zijn frequente tv-optredens een BN’er avant la lettre. Mulisch verwoordde het aldus: „Zo is Godfrieds dood in Nederland aangekomen, niet als de dood van een schrijver, maar als de dood van een huisvriend die in alle gezinnen een graag geziene gast was.”

En Multatuli, vrij algemeen beschouwd als de grootste Nederlandstalige auteur aller tijden? Hij werd na zijn overlijden in 1887 niet begraven, maar gecremeerd. In Nederland was lijkverbranding nog zo goed als verboden, in Multatuli’s nieuwe thuisland Duitsland was meer mogelijk. Een afscheid met veel tierlantijnen en volksmassa’s werd het allerminst. Bij de crematieplechtigheid in Gotha waren naast de weduwe en haar broer nog drie anderen aanwezig. Niemand voerde het woord. De aanwezigen werd op het hart gedrukt de Nederlandse pers niet uitvoerig te vertellen over het verloop van de gebeurtenis. Dat had Nederland aan Douwes Dekker niet verdiend, constateerde de weduwe bitter. Op 23 februari 1887 om drie uur ’s middags werd de schrijver als eerste Nederlander gecremeerd.

Waarschijnlijk zou Mulisch de vergelijking met Nederlandse schrijvers niet erg waarderen. Hij plaatste zichzelf liever tussen vakgenoten met internationale roem: een Nobelprijswinnaar als Thomas Mann of auteurs als Marcel Proust en Lev Tolstoj, die die erkenning net als hij nooit kregen. Mann werd in 1955 onder belangstelling van talrijke gasten die van ver kwamen in het Zwitserse Kilchberg begraven. Proust kreeg een magnifieke begrafenis op Père-Lachaise in Parijs. Daar is zijn graf tot op de dag van vandaag een van de niet te missen plekken, al haalt de populariteit ervan het niet bij de laatste rustplaats van Doors-zanger Jim Morrison.

Lev Tolstoj sloeg in 1910 op de vlucht voor zijn vrouw en werd onderweg getroffen door een fatale longontsteking. Hij stierf in de bescheiden woning van de stationschef van Astapowo. Terwijl hij daar opgebaard stond, stroomden de belangstellenden al toe. De rouwenden, vaak eenvoudige boeren, lieten hun tranen de vrije loop. Het zegt veel over de verankering van de literatuur in de Russische volksziel in die jaren. De tsaar, die de pen van Tolstoj ook had gevreesd, stuurde een telegram. Vanuit het station werd eerst het deksel en daarna de met het lichaam van de schrijver gevulde kist de trein in gedragen. Tolstojs laatste reis bracht hem naar het station nabij zijn landgoed in Jasnaja Polana. Onder massale belangstelling van de bevolking werd hij naar zijn laatste rustplaats op eigen terrein gedragen. De ceremonie daar blonk uit in soberheid.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden