Nutteloze kennis

Muggenbeet, daar kun je ook wonen

Beeld rv

Wie denkt dat de alfabetische lijst van plaatsen met een dier in hun naam begint met Apenhuizen en eindigt met Zwijnsbergen, vergist zich. Apen gaat terug op Appo, zwijn op Sven, beide oude eigen- en geen dierennamen.

Van Arendsnest tot Zwanenburg is beter. Tussen die twee liggen er dan nog zo'n 250 plaatsnamen met daarin een dier - die 250 zijn in verschillende categorieën te verdelen.

Plaatsnamen als Made, Meeuwen, Mossel, Herten, Woerden, Leeuwen en Zwaluwe hebben niets met een dier vandoen; Made en Meeuwen bijvoorbeeld betekenen beide gras- of hooiland, zoals het Engelse meadow.

Onzekerheid

Bij een tweede categorie bestaat er geen zekerheid of met het dier echt het dier, of iets anders vernoemd is. Is Beverwijk vernoemd naar het knaagdier of naar de oud-germaanse mannennaam Bever? Is Otterlo, midden op de Veluwe, vernoemd naar de otter of naar een persoon, Authari? Heeft Ossendrecht met ossen te maken of met usse, een oude lokale naam voor de duinen daar? Er zijn heel wat van dit soort onzekere namen en de antwoorden liggen ergens tussen: 'niet onmogelijk' en 'zeer waarschijnlijk'.

Bij de derde categorie is geen twijfel mogelijk: de naam houdt verband met het dier. Niet verwonderlijk is dat kievit, mug en vos vaak vernoemd zijn, in totaal meer dan 35 keer. Wel opvallend en onverklaarbaar is dat meer dan een derde ervan in oostelijk Noord-Brabant ligt. De meest realistische van die namen is Muggenbeet (een buurtschap in de Kop van Overijssel), een middeleeuwse verbastering van Muggenbeke.

Een bijzonder geval is dat van de bijna twintig 'Vink'-plaatsen. Die kennen drie mogelijke naamgevers: het zangvogeltje zoals in Vinkel, vink als slechte veengrond in bijvoorbeeld Vinkeveen en de heel oude persoonsnaam Vinke in o.a. Vinkebrug.

En er is één exoot vernoemd, in Pelikaan, een buurtschap onder Klundert.

Dit is een aflevering uit de Trouw-rubriek Nutteloze Kennis. Lees hier eerdere bijdragen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden