Mugabe's vuile edelstenen

De internationale bloeddiamantenwaakhond, het Kimberley Proces, verliest haar geloofwaardigheid in Zimbabwe. „Het is verworden tot een witwassysteem voor bloeddiamanten”, foetert medeoprichter Martin Rapaport.

Op de uitgestrekte diamantvelden rond Chiadzwa in oostelijk Zimbabwe regeert het leger met harde hand. De veiligheidsdiensten – waarvan de top onvoorwaardelijk trouw blijft aan de dictatoriale president Robert Mugabe – dwingen mannen, vrouwen en kinderen om de kostbare edelstenen op te graven.

Getuigen hebben tegenover mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch verklaringen afgelegd over illegale diamantdelvers die zijn vermoord, verkracht, afgeranseld met knuppels en gebeten door honden. Anderhalf jaar geleden probeerde het leger met behulp van helikopters en machinegeweren 35.000 illegale diamantzoekers weg te jagen; hierbij zijn naar schatting tweehonderd doden gevallen.

Een onderzoeksmissie van de internationale waakhond tegen de handel in bloeddiamanten, het Kimberley Proces Certificerings Schema (KPCS), bevestigde vorig jaar dat er sprake was van grove mensenrechtenschendingen en dat het leger betrokken was bij smokkeloperaties en illegale diamanthandel.

Desondanks heeft het KPCS Zimbabwe niet geschorst. In plaats daarvan besloot de algemene jaarvergadering eind vorig jaar – onder voorzitterschap van het Mugabe-goedgezinde buurland Namibië – dat Zimbabwe tot juni dit jaar de tijd heeft om de zaken op orde te brengen. Ook moest er een onafhankelijke monitor worden ingesteld.

Deze softe aanpak zet de geloofwaardigheid van de bloeddiamantenwaakhond zwaar onder druk, vinden mensenrechtenorganisaties. „Het dreigt een schijnvertoning te worden”, zegt Elly Harrowell van Global Witness, de Britse organisatie die participeert in het KPCS. Ook Human Rights Watch en Partnership Africa-Canada dringen al lange tijd aan op schorsing van Zimbabwe.

De organisaties krijgen felle bijval van de Amerikaan Martin Rapaport. Hij is eigenaar van ’s werelds grootste handelsnetwerk voor diamanten, de Rapaport Group, en medeoprichter van het certificeringsschema. Maar de bloeddiamantenwaakhond heeft voor hem volledig afgedaan. Rapaport: „Het KPCS is opgericht om de handel in conflictdiamanten uit te bannen. Conflictdiamanten zijn ruwe diamanten die rebellenbewegingen gebruiken om wapens aan te schaffen waarmee ze de rechtmatige regering omver willen werpen. Daar waar een foute regering zich bij de diamantwinning zélf schuldig maakt aan grove mensenrechtenschendingen om het eigen regime in stand te houden, staat het Kimberley Proces machteloos”, briest hij. „In Chiadzwa worden Zimbabwanen vermoord, verkracht en als slaven ingezet door het leger.” Zolang de VN-Veiligheidsraad geen algehele handelsbeperkingen oplegt aan Harare, betoogt Rapaport, kan het Kimberley Proces de diamanthandel niet stilleggen.

Intussen worden de ruwe diamanten via Mozambique ook het land uit gesmokkeld en daar als lokale edelstenen aangeboden én gecertificeerd via het Kimberley Proces, stelt hij. „Het is een witwassysteem geworden. We kunnen niet meer van die organisatie aannemen dat diamanten geen bloeddiamanten zijn.”

De Rapaport Group heeft al haar leden opgeroepen om edelstenen uit Chiadzwa – herkenbaar aan hun groenige glans – te weren.

Rapaport is ook zwaar teleurgesteld in de World Diamond Council. De Diamanthandelsraad weigert de sector te waarschuwen en blijft het KP-certificaat willens en wetens aanbevelen als een bewijs dat de mensenrechten zijn gerespecteerd. Het Rapaport-handelsnetwerk zegde daarom begin februari het lidmaatschap van de handelsraad op.

Dit jaar is Israël voorzitter van het Kimberley Proces. Israël ziet de implementatie van de KPCS-richtlijnen in Chiadzwa als topprioriteit, aldus voorzitter Boaz Hirsch. Hij ziet het invoeren van het actieplan als ’een belangrijke stap in de goede richting’ en vertrouwt op de medewerking van Harare.

Maar wat Zimbabwe betreft staat dat nog niet vast. Minister van mijnbouw Orbert Mpofu verklaarde twee weken geleden dat Zimbabwe best bereid is om de diamanten buiten het KPCS om te verpatsen, als dat ze niet wil certificeren. „We kunnen altijd uit het KPCS stappen. De markt is groot genoeg.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden