Mugabe’s laatste troef: simpelweg weigeren te vertrekken

Dat president Robert Mugabe niet graag afstand doet van de macht weten ze in Zimbabwe al 37 jaar. Beeld AP

Doordat de coup in Zimbabwe officieel geen coup mag heten, is het lastig president Robert Mugabe met geweld af te zetten. En dat weet hij.

Dat president Robert Mugabe niet graag afstand doet van de macht weten ze in Zimbabwe al 37 jaar. De meerderheid van de inwoners van het land heeft tijdens zijn leven nooit een andere leider gehad. En zelfs nu het leger Mugabe onder huisarrest plaatste, een aantal van zijn ministers oppakte en het land controleert, weigert de president op te stappen. Vrijdag mocht hij zelfs weer even in het openbaar verschijnen, bij een ceremonie op een universiteit in Harare. Alsof er niets aan de hand was.

De kans dat Mugabe werkelijk kan aanblijven is klein. Dat zou enorm veel gezichtsverlies betekenen voor het leger. Er staan grote politieke belangen op het spel. De voorzitter van de machtige vereniging van oorlogsveteranen, Christopher Mutsvangwa, stelde vrijdag daarom een hard ultimatum: uiterlijk zaterdag moet Mugabe bekendmaken op te stappen. Anders volgt er “vuurwerk”, zei hij. Dat is een serieus dreigement. De oorlogsveteranen weten van wanten. Zij vormden een van de drijvende krachten achter het geweld tegen witte Zimbabwaanse boeren rond de eeuwwisseling.

Tijdrekken

Heel misschien hoopt Mugabe zelf oprecht dat hij bijvoorbeeld tot de verkiezingen van volgend jaar kan aanblijven. Hij is nu eenmaal een uitzonderlijk koppige man. Maar waarschijnlijker is dat hij tijd gewoon probeert te rekken en betere voorwaarden probeert te creëren voor zijn aftreden: meer bescherming wellicht voor zijn vrouw Grace en de garantie dat hij zelf nooit de gevangenis in hoeft.

Mugabe weet dat het leger er veel aan is gelegen dat hij zelf afstand doet van de macht – ook al is het feitelijk onder hun dwang. Het leger wil hem niet met geweld uit zijn ambt zetten. Deels uit respect, dat veel legerleiders nog altijd hebben voor de 93-jarige voormalige vrijheidsstrijder. Maar ook omdat de huidige situatie bij een afzetting dan toch echt officieel een coup gaat heten. En coups zijn verboden door Afrikaanse samenwerkingsinstanties als de Southern African Development Community (SADC) en de African Union (AU). Het zou de organisaties verplichten rigoureuze maatregelen tegen Zimbabwe te nemen. Mugabe weet dat zijn tegenstanders zulke sancties willen voorkomen.

Want internationale strafmaatregelen kan Zimbabwe er in de huidige economische en politieke crisis absoluut niet bij hebben. De hoop van de coupplegers is nu juist dat met het verwijderen van Mugabe de nodige sancties wegvallen, waardoor de economie wat kan aantrekken. Vooral daarom blijft het leger hardnekkig volhouden dat hun “correctie zonder bloedvergieten” geen coup is. En daarom ook hamert de SADC er steeds op dat de machtsoverdracht wel constitutioneel moet plaatsvinden.

Buurland Zuid-Afrika, dat bemiddelt tussen Mugabe en de Zimbabwaanse legerleiding, heeft er veel belang bij de situatie vreedzaam op te lossen. Geweld in Zimbabwe betekent namelijk extra vluchtelingen die de grens oversteken. En Zuid-Afrika kampt al met genoeg eigen problemen. De vraag is dus hoeveel geduld het land nog met Mugabe zal betrachten. Hoe verder de druk toeneemt, des te duidelijker zal blijken hoe koppig de Zimbabwaanse president werkelijk is. Kiest hij morgen eieren voor zijn geld, of laat hij het beloofde “vuurwerk” op zich afkomen? Makkelijk te voorspellen is het niet.

Lees ook: Zit China achter de legercoup in Zimbabwe?
Lees ook: Riskante gok breekt Robert Mugabe ineens lelijk op

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden