Mugabe móest wel kiezen tussen de twee kampen in zijn partij

Robert Mugabe en zijn vrouw Grace. Beeld AP

Robert Mugabe creëerde bewust verdeeldheid in zijn partij, Zanu-PF. Hij koos een kant in de strijd om zijn opvolging en dat pakte verkeerd uit.

De Zimbabwaanse president Robert Mugabe was altijd een ware meester in de tactiek van verdeel-en-heers. Nooit wees hij een opvolger aan. Voortdurend schreef hij mensen af en sloot ze daarna opeens weer in de armen. Hij paaide dan de een en dan weer de ander met corrupt geld of illegaal onteigende boerderijen. Zo houdt hij het al 37 jaar vol als leider.

Kiezen

Dat zijn dagen als president nu toch lijken geteld, komt doordat hij op 93-jarige leeftijd wel móést kiezen tussen de kampen die hij altijd zorgvuldig in zijn partij creëerde. De machtswellust van zijn vrouw Grace Mugabe (52) en de druk van een ­jongere generatie werden hem te machtig. Hij koos hun kant.

Dat accepteerde de oude garde niet. En dat een tekort aan cash het uitbetalen van legersalarissen onzeker maakt, maakte waarschijnlijk dat het leger de rijen sloot. Woensdag pleegde het een coup, die de leiders niet zo wilden noemen, ook al spraken ze het volk toe via de staats-tv.

Dat Mugabe’s opvolging problemen zou veroorzaken, was al lang duidelijk. Twee kampen binnen regeringspartij Zanu-PF aasden op de macht. Hun bijnamen: G40 en Team Lacoste. G40 (van Generatie 40) omvat de jongere garde, Zimbabwanen die niet hebben gestreden in de strijd tegen het racistische witte, Britse regime dat viel in 1980. First lady Grace is de belangrijkste kandidaat van deze groep om haar man op te volgen – vooral om de patronagestructuren ook na Mugabe’s overlijden in stand te houden.

Team Lacoste, vernoemd naar het Franse merk met een krokodil als logo, omvat veel legerleiders en veteranen. Hun kandidaat voor de opvolging is Emmerson Mnangagwa (75), die ‘de Krokodil’ wordt genoemd.

Mnangagwa was onder meer minister van defensie en leidde jarenlang Joint Operations Command. Dat was in de jaren zeventig verantwoordelijk voor de gewapende opstand tegen de Britten, maar daarna ook voor geweldscampagnes tegen Zimbabwanen.

Komende maand zou Zanu-PF op een partijcongres officieus Mugabe’s opvolger kiezen. Mnangagwa en Grace lagen daardoor al maanden openlijk in de clinch. Het resulteerde begin deze maand in het ontslag van Mnangagwa als vicepresident. G40 leek aan de winnende hand.

Maar het was een gok van Mugabe, een ultieme test om te kijken hoeveel controle hij nog over het leger had. Hij wist dat Mnangagwa populair is bij de veiligheidsdiensten. En hij wist ook dat hij leiders van politie en leger bar weinig had te bieden als compensatie. Mugabe’s regering is blut, een kale kip waarvan niemand, ook legerleiders niet, nog kan plukken.

Economische malaise

Na een korte economische opleving tussen 2009 en 2013 verkeert Zimbabwe opnieuw in een economische crisis. Door hyperinflatie heeft het land sinds 2009 geen eigen munt meer en gebruikt het de Amerikaanse dollar en Zuid-Afrikaanse rand als betaalmiddel. Doordat Zimbabwe meer importeert dan exporteert, kwam het land zonder cash te zitten.

Legerleider Constantine Chiwenga noemde de economische problemen als belangrijke reden voor zijn politieke ‘correctie zonder bloedvergieten’. De G40 zou Zanu-PF van binnenuit kapotmaken en leeg roven, met de nationale economische crisis als gevolg. Die ‘criminelen’ zei de generaal te willen arresteren. De cashtekorten en stijgende prijzen zijn hun schuld, meent hij. Ook zijn soldaten lijden daar uiteraard onder.

Als Mugabe wordt gedwongen om af te treden, is de kans groot dat Mnangagwa de macht krijgt van ­Chiwenga. Team Lacoste heeft de machtsstrijd in dat geval gewonnen. Een gewelddadige oorlog tussen de twee kampen, waarvoor sommigen vreesden, lijkt dan afgewend. Al blijft het de vraag hoeveel rekeningen met G40-leden Mnangagwa vervolgens wenst te vereffenen – de Krokodil is gevreesd.

Toch zal zijn eerste prioriteit zijn de economie aan te zwengelen. Niet zozeer voor het welzijn van de bevolking, maar vooral om ervoor te zorgen dat Zimbabwe weer dollars binnenkrijgt. Want ook hij kan waarschijnlijk alleen met harde cash het leger tevreden houden.

Lees ook: Grace Mugabe onderschatte hoe gehaat ze was                                             Verder: Leger grijpt de macht in Zimbabwe, Mugabe is onder huisarrest geplaatst en: Krokodil Mnangagwa laat graag zijn tanden zien

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden