Mugabe mag tot zijn 99ste aanblijven

Nieuwe grondwet in Zimbabwe schaft doodstraf en homodiscriminatie niet af

Het volk van Zimbabwe mag zich op 16 maart uitspreken over een nieuwe grondwet. Dat maakte president Robert Mugabe gisteren officieel bekend. Maar die grondwet is op geen enkele manier een afspiegeling van wat het volk wil, zegt Pedzisai Ruhanya. De directeur van de in het land gevestigde denktank Zimbabwe Democracy Institute is er stellig over. "De nieuwe grondwet is het product van politieke onderhandelingen, van compromissen tussen regeringspartijen Zanu-PF en MDC. Zij heeft niks van doen met een door de bevolking gedreven proces."

Een week geleden werd de nieuwe grondwet door het Zimbabwaanse parlement geloodst. Een formaliteit. De twee regeringspartijen hadden haar samen opgesteld. Ook de uitslag van de geplande volksraadpleging laat zich raden. Beide partijen zullen hun aanhangers aansporen 'voor' te stemmen.

De nieuwe grondwet kan hoogstens worden gezien als een overgangswet, meent Ruhanya. Feitelijk is ze nauwelijks een verbetering ten opzichte van de huidige constitutie. "De excessieve macht van de president blijft bestaan, er is geen sprake van meer machtsdeling tussen centrale overheid en lokale overheden, ze schaft de doodstraf niet af en discriminatie van homoseksuelen blijft gehandhaafd. Het enige positieve is dat de rechten van vrouwen er beter in naar voren komen."

De wet stelt bovendien weliswaar een limiet aan het aantal presidents-termijnen - twee keer vijf jaar wordt het maximum - maar de 33 jaren dat Mugabe al aan de macht is, tellen daarbij niet mee. De president kan er na de komende verkiezingen ongestraft nog eens tien jaar aan vastplakken. Het betekent dat de bijna 89-jarige Mugabe aan de macht kan blijven tot hij praktisch honderd is.

De formulering van de nieuwe grondwet voor Zimbabwe heeft maar liefst vier jaar geduurd. De eenheidsregering van Zanu-PF (Mugabe) en voormalige oppositiepartij Movement for Democratic Change (MDC, Morgan Tsvangirai) is namelijk geen gelukkige. Het is een regering vol strijd. Niet in de laatste plaats omdat de verkiezingen, in 2008, gepaard gingen met veel geweld om een nieuwe overwinning van Zanu-PF veilig te stellen. Het lijkt er nu echter op dat vooral Tsvangirai veel heeft moeten inleveren om ten minste enkele punten binnen te halen.

De mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch roept de internationale gemeenschap dan ook op zich niet te laten misleiden door de nieuwe grondwet. De Europese Unie liet vorig jaar doorschemeren veel sancties met betrekking tot Zimbabwe te willen opheffen indien het grondwetsreferendum vreedzaam verloopt. "Maar dat zou voorbarig zijn", waarschuwt Tiseke Kasambala van Human Rights Watch in Johannesburg. "Dat zou Mugabe juist extra vrijheid geven om oppositie te onderdrukken in aanloop naar de verkiezingen later dit jaar."

Want ook Kasambala stelt dat de grondwet maar weinig verandert. Zij bevat namelijk geen maatregelen die eerlijke verkiezingen garanderen. Kasambala's organisatie ontvangt nog altijd berichten over het lastigvallen en arresteren van activisten. Een verkiezingscommissie wordt met de nieuwe wet niet in het leven geroepen. En de rechtspraak blijft verstrengeld met de politiek.

"Het is daarom onwaarschijnlijk dat de nieuwe grondwet de politieke stabiliteit van Zimbabwe verbetert", zegt Ruhanya. "De crisis in ons land draaide ook nooit zozeer om de grondwet, maar om het negeren van regels die daarin zijn vastgelegd. Zanu-PF en Mugabe zullen de principes van de nieuwe wet even makkelijk naast zich neerleggen."

De nieuwe grondwet is dus een wassen neus zolang er geen partijonafhankelijke instituties bestaan die erop toezien dat die constitutie ook wordt nageleefd. Ruhanya: "Een nieuwe grondwet was ooit bedoeld als slechts één stap op weg naar eerlijke verkiezingen. Er is de laatste tijd echter zoveel nadruk op komen te liggen dat het nu ten onrechte lijkt of zij de enige voorwaarde zou zijn."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden