'Mugabe gebruikt sancties als excuus'

De economische sancties die het Westen oplegt aan Zimbabwe, blokkeren de wederopbouw. Mensenrechtenorganisatie Solidarity Peace Trust stelt die sancties ter discussie.

De Zimbabwaanse premier Morgan Tsvangirai heeft net een bedelronde door Europa en de Verenigde Staten achter de rug. Of hij alsjeblieft geld kan krijgen voor de wederopbouw van het ineengestorte land. Maar het Westen wil eerst een einde aan de wetteloosheid, de mensenrechtenschendingen, de illegale bezetting van boerderijen. Voorlopig blijven de economische sancties intact en krijgen alleen de ngo’s steun.

„Dat is het dilemma”, zucht de Zimbabwaanse professor Brian Raftopoulos, directeur onderzoek en beleid van de Solidarity Peace Trust. „Willen we Zimbabwe er weer bovenop helpen, dan is grootscheepse internationale steun nodig.”

Zowel de eenheidsregering in Zimbabwe als de vijftien landen van de Zuidelijk Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenschap zijn voor het opheffen van de sancties. Die bestaan uit specifieke blokkades gericht tegen de dictatoriale president Robert Mugabe en zijn machtsmisbruikende handlangers, en uit algemene sancties van de Wereldbank en het Internationaal Monetair Fonds. Die weigeren geld te lenen sinds Zimbabwe in 1999 stopte met het terugbetalen van leningen.

Raftopoulos erkent dat er in Zimbabwe een heleboel mis is op het gebied van wetshandhaving, gezondheidszorg, onderwijs en levensomstandigheden. Maar daar hebben de economische sancties al die jaren weinig verbetering in gebracht, stelt hij. Sterker nog: Mugabe gebruikt de sancties juist steeds als handig excuus voor het feit dat er niets gebeurt. „En we kunnen echt niet wachten tot de eenheidsregering al die punten heeft aangepakt. We moeten nú de discussie openen over het strategisch nut van de sancties en hun effect op de maatschappij.”

Vanwege de uiterst verzwakte economie kalft ook de steun voor de partij van Tsvangirai af, stelt Raftopoulos, die ook adviseur is voor diens MDC. De partij zit in een gedwongen huwelijk met Mugabes Zanu-PF. Als die wankele eenheidsregering ineenstort, grijpen de Mugabe-getrouwen meteen de macht. „En dan zul je nog veel meer geweld zien”, voorspelt de Zimbabwaan.

De Solidarity Peace Trust presenteerde dinsdag in Johannesburg twee rapporten. Eén over de politieke en humanitaire uitdagingen van de eenheidsregering en één over de economische problemen op het platteland. De discussie over het al of niet opheffen van de sancties kwam goed los.

„Die sancties zijn juist ingesteld vanwege de gruweldaden en moorden die Mugabe heeft gedaan”, foeterde Dumisani Nleya van de Zimbabwaanse migrantenorganisatie Phoenix. „Als je die opheft, betekent dat in feite eerherstel voor Mugabe.” Bovendien zijn de strafmaatregelen het enig beschikbare instrument om Zanu-PF te dwingen om zich aan de afspraken van de eenheidsregering te houden, aldus Nleya.

Basildon Peta, Zimbabwaans journalist in Zuid-Afrikaanse dienst, merkte op dat de gerichte sancties in principe geen beletsel vormen voor landen die handel zouden willen drijven met Zimbabwe. „Maar waarom komt dat niet op gang? Omdat niemand durft te investeren zolang het schurkenregime van Mugabe nog aan de macht is.”

De enige levensvatbare optie is nieuwe, vrije verkiezingen houden, vindt ook Nleya. „Mugabe eruit en de MDC erin. Dan krijg je misschien niet de slimsten aan het bewind, maar ze zijn in ieder geval niet zo stom als de club die er nu zit. Het is nu moeilijker om te overleven in vredestijd, dan voorheen toen we met z’n allen vochten tegen één vijand.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden