Levenslessen

Mr Oerol komt op voor het Noorden

Joop Mulder. Beeld Merlijn Doomernik

De 35ste Oerol begint vrijdag op Terschelling. Een mijlpaal voor initiator Joop Mulder (63). Sinds een paar jaar heeft hij naast zijn theaterfestival nog een tweede, jonge liefde.

Les 1: Iedereen verdient een rol
"Mijn vader was een aristocraat. Zeer tegen zijn zin kwam hij in de wasserij van zijn vader terecht. Zijn liefde lag in de politiek en hij was zielsgelukkig toen hij later burgemeester van Bolsward werd. Van gemeenteraadslid was hij wethouder geworden, van wethouder burgemeester. Een ongebruikelijk traject, maar hij bokste het voor elkaar.

Hij zag mij graag de wetenschap in gaan, maar ik wilde maar één ding: met de kunsten bezig zijn. Dat leidde in mijn hbs-tijd tot hevige conflicten. Moeder was een boerendochter. Ze vertelde vaak over de oorlog toen de boerderij van haar vader een toevluchtsoord voor onderduikers werd. Uit haar verhalen sprak een enorme zorgzaamheid en gemeenschapszin. Ze droeg het zelf ook uit. Toen vader nog wasbaas was, stond moeder tussen de medewerkers in de wasserij handdoeken en onderbroeken te vouwen.

Zij werd niet gezien als vrouw van de baas, maar als 'één van ons'. Zij heeft mij geleerd om altijd te kijken hoe je de dingen samen kunt doen, hoe je iedereen een rol kunt geven en op die manier zorgdragen voor je omgeving, de gemeenschap. Mienskip, noemen we dat in Friesland. In de loop van de jaren is het onderdeel van mijn DNA geworden."

Les 2: Je kunt niet op twee paarden wedden
"Ik was in de twintig en zwierf wat rond. Werkte een tijdje bij een boer in de Wieringermeer en stond achter de bar van 't Diekje in Bolsward. Mijn vriend Lammert had een vriendin op Terschelling. Toen ik met Lammert in Midsland in de kroeg zat, liep de baas een snee in z'n hand op. 'Ik neem het wel even over', zei ik, en ben nooit meer weggegaan. In 1977 kon ik de zaak overnemen. Café De Stoep werd mijn grote liefde, het fundament onder alles wat ik deed. Ik experimenteerde voortdurend met de inrichting en de uitstraling. Ik organiseerde poëzie met Simon Vinkenoog en Jules Deelder, muziek met Rob Hoeke en Hans Dulfer, had Daryll-Ann als eerste. De kroeg was een bolwerk van cultuur, én vanaf 1982 hoofdsponsor van Oerol. Het kapitaal van De Stoep is volledig in Oerol verdwenen. Om te voorkomen dat de zaak aan mijn nieuwe liefde ten onder zou gaan, heb ik de boel in 2000 onder dwang van de bank moeten verkopen, anders was ik failliet gegaan. Ik ben nog steeds schulden van voor die tijd aan het afbetalen.

De eerste maanden zat ik op hete kolen thuis omdat ik met mezelf had afgesproken niet naar de kroeg te gaan, dan zou ik me er toch weer mee gaan bemoeien. Dat was héél lastig. Maar het was vooral goed. Soms moet je loslaten, je kunt niet op twee paarden wedden. Zo kon ik me volledig op Oerol concentreren. Nu zit ik in een vergelijkbare fase met mijn nieuwe project Sense of Place. De artistieke leiding van Oerol heb ik beetje bij beetje moeten loslaten."

Les 3: Cultuur keert krimp
"Oerol heeft altijd het landschap als uitgangspunt gehad, omdat het landschap heel bepalend is voor de identiteit van de mensen die er wonen. Iedereen kent het waddengebied wel, maar wie kent de verhalen erachter? Van de terpen en kerken van Noord-Friesland, van de kweldervorming waarmee de boeren hun land vergrootten, van de ringdobbes die voor het vee werden aangelegd?

Met het project Sense of Place wil ik de verhalen van Noord-Friesland blijvend blootleggen en de onzichtbare rijkdom naar de oppervlakte halen.

Laatst had ik een gesprek met de directeuren van Friese sociale diensten. Zij waren enthousiast over het idee hun mensen in te zetten. De werknemers van de sociale werkplaatsen kunnen zorgen voor logistiek, bewegwijzering en onderhoud van de land-art-projecten. Dat is weer mienskip: ook die laag van de bevolking meenemen in het proces.

Kunst is altijd de aanjager geweest van veranderingen in de maatschappij. Geloof me, de toekomst van het Noorden zit in het blootleggen van z'n cultuur. Ik durf knetterhard te zeggen: met dit project Sense of Place gaan we de krimp een halt toeroepen. Mijn voorbeeld is de Franse cultuurondernemer Jean Blaise, de man die in 2002 de Nuit Blanche, de Museumnacht, bedacht en het estuarium van de Loire bij Nantes inrichtte als cultuurgebied. De kunst heeft er nieuwe vormen van economie opgeleverd en de werkloosheid met 30 procent doen dalen. In 2018, het jaar dat Leeuwarden Culturele Hoofdstad is, gaan we echt los met Sense of Place. In 2025 moet iemand anders het overnemen. Dan ben ik net zo oud als Hans Wiegel nu, dan is het tijd om te stoppen. Ik hoop dat het project dan zo'n begrip is dat de inwoners het zich al hebben toegeëigend."

Les 4: Blijf ademen
"Direct na Oerol 2006 stortte ik in elkaar. Nog meer dan andere jaren hadden we veel moeite alles financieel voor elkaar te krijgen. Dat was zwaar. En toen kondigde mijn zakelijk leider Dianne Zuidema ook nog aan dat ze naar de Stadsschouwburg Amsterdam vertrok. Wij vormden een twee-eenheid, dat bericht was te veel voor me.

Ik heb alles uit m'n handen laten vallen en me eerst drie maanden op Ibiza teruggetrokken, waar ik het huis van de eigenaars van café De Walvis mocht gebruiken. Ik was van plan te gaan tekenen en schilderen en wandelen, maar daar is geen barst van terechtgekomen. Ik heb geslapen en op rotsblokken naar de zee zitten staren. Dat jaar was het moeilijkste van mijn leven. Ik zat in vertwijfeling: wat ben ik aan het doen, red ik het wel? Straks heb ik dertig jaar voor Oerol geknokt en is mijn bankrekening nog steeds leeg als mijn dochter wil studeren. Alles kwam als een golf over me heen.

De grootste les uit dat jaar was: blijf ademhalen. Ik heb geleerd dat ik niet alles zo sterk naar me toe moet trekken, dat ik niet alles in m'n eentje hoef op te lossen. Kees Lesuis, mijn rechterhand, was er en Jos Thie nam de artistieke leiding voor een jaar over. Dat gaf me rust en vertrouwen. Ik heb me een jaar lang nergens mee bemoeid. Tijdens Oerol 2007 had ik één taak: elke ochtend reed ik beeldend kunstenaar Arjen Boerstra naar zijn houten frietkraam bij Paal 3 en haalde hem 's avonds weer op. Op de meest afgelegen plek van het eiland bakte hij frietjes op een ouderwets vuurtje."

Joop Mulder. Beeld Merlijn Doomernik

Les 5: Zeg op tijd nee
"Ik ontmoette mensen met zulke mooie ideeën die ik zó graag naar Oerol wilde halen. In de hoop dat ik de financiering toch rond zou krijgen, hield ik sommigen te lang aan het lijntje. Dat waren vaak heel interessante internationale gezelschappen die zelf ook graag op Oerol wilden optreden. Maar ik liet ze pas in april - met lood in de schoenen - weten dat het niet ging lukken, waardoor het heel lastig voor ze werd nog iets anders voor het zomerseizoen te vinden.

Ik wilde te graag en kon te slecht nee zeggen. Er zijn mensen heel erg boos op mij geweest. Uiteindelijk ging ik dan in het najaar naar ze toe om uit te leggen in welke situatie ik zat en kwamen we er altijd op uit dat we samen hetzelfde verdriet hadden. Het heeft lang geduurd, maar uiteindelijk heb ik geleerd veel sneller nee te zeggen."

Les 6: Wees trots
"In de Randstad is arrogantie ten opzichte van wat men 'de provincie' noemt nog te vaak de norm. Een jaar of vier geleden was er veel commotie over het voortbestaan van Oerol. Ik herinner me dat Pierre Audi tijdens zijn slottoespraak van het Holland Festival de politiek opriep op te passen dat er niet te veel geld naar de provincie zou gaan. Ik dacht: ben jij nu zo'n klungel dat jij, omdat je in de Randstad goed functioneert, wilt zeggen dat er daarbuiten alleen maar tweederangswerk wordt geleverd? Dat voelde als een enorme steek onder water.

Er zijn periodes geweest dat we in het Noorden te veel naar binnen gekeerd waren, moeite hadden om ons zelf te bewijzen. Maar ik zie een omslag, we profileren ons steeds beter. Kijk naar de verjonging van Tryater, naar regisseuse Ola Mafaalani van het Noord Nederlands Toneel die de populaire Deense tv-serie 'Borgen' tot een negen uur durende theatermarathon bewerkte. Kijk naar Noorderzon dat een heel eigen gezicht binnen het Nederlandse festivalcircuit heeft gekregen met bijzondere buitenlandse producties. Daar mogen we trots op zijn."

Les 7: Zet andere deuren open
"Onze dochter Jesse Janne was net 17 toen ze naar Amsterdam vertrok om daar haar middelbare school af te maken, havo met een cultuurprofiel. We vonden haar te jong om alleen te wonen, daarom is mijn vrouw meegegaan. Marjan heeft een nieuwe wereld ontdekt, ze geniet van de levendigheid van de stad, doet veel aan yoga en andere dingen die je op Terschelling niet hebt. Ik zag dat en dacht: misschien durf ik ook andere deuren open te zetten, het hoeft niet allemaal een link te hebben met waarmee ik al bezig ben.

Ik lees nu veel over geschiedenis. Een boek als dat van de Britse historicus Michael Pye over de Noordzee als centrum van middeleeuws Europa geeft me nieuwe inzichten. Een paar jaar geleden was dit niet op mijn pad gekomen omdat ik te veel bezig was met theater."

Les 8: Wees alert op wat je gevangenhoudt
"Mr. Oerol word ik wel genoemd. Onder Terschellingers is het nog altijd Joop Stoep, maar op een gegeven moment hoorde ik steeds vaker: Joop Chardonnay. Wijn was een dagelijkse gewoonte geworden. Na een dag kantoor ging ik altijd ontspannen bij De Walvis met uitzicht op de Noordsvaarder. Uitblazen en met de blik op de horizon nadenken over wat mogelijk was. Tot ik merkte dat de wijn belangrijker was geworden dan de dingen waarover ik wilde nadenken. Ik zat zo in die gewoonte gevangen dat ik er blind voor was geworden. Ik nam me eerst voor een week of zes van de alcohol af te zien.

Toen ik ontdekte dat ik meer energie kreeg en veel creatiever in mijn denken werd, besloot ik geen druppel meer te nemen. Ik dacht: ja Mulder, dit is de juiste keuze. Er kwam bij dat ik met de ontwikkeling van dat nieuwe project bezig was. Het mooiste ervan vind ik de stimulans om van een krimpgebied weer een welvarend gebied te maken."

Joop Mulder


Al op de hbs hield Joop Mulder (Bolsward, 1953) zich het liefst met muziek en toneel bezig. Hij is oprichter en creatief directeur van Oerol, Nederlands bekendste theaterfestival, en initiator van Sense of Place, waarin hij projecten op het gebied van culturele landschapsontwikkeling opzet. Ondanks de steeds terugkerende strubbelingen met geld wist Mulder Oerol uit te bouwen tot een instituut dat jaarlijks door zo'n 50.000 mensen wordt bezocht. In 2002 werd hij benoemd tot Officier in de Orde van Oranje-Nassau. Trotser is hij op de Franse titel 'Chevalier de l'ordre des Arts et des Lettres', want 'die onderstreept dat Oerol een internationaal evenement is'.

Joop Mulder woont in West-Terschelling. Echtgenote Marjan en dochter Jesse Janne (18) pendelen tussen Terschelling en Amsterdam.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden