Mozes' slang siert wapen bisschop Eijk

De koperen slang die Mozes oprichtte om de mensen van giftige slangenbeten in de woestijn te genezen, als ze er maar naar wilden opzien, siert het wapen van de nieuwe Groningse bisschop, dr. Willem Eijk. Zaterdag werd hij in een lange, rustige plechtigheid gewijd. Op het eind klonk er in de kathedrale kerk applaus en zelfs gelach, toen de kersverse bisschop op vermeend gezag van een Amsterdamse brillenman zichzelf het 'wandelende krantenknipsel' noemde.

Helder en als nieuw klonken de woorden van Jesaja 61 in het Fries - over de geest die was gekomen om de treurigen van Zion op te beuren. Kardinaal Simonis, die het wijdingsritueel leidde, vond het jammer dat er niet nog even was doorgelezen tot en met het einde van vers 3, waar sprake is van ,,eikenbomen van gerechtigheid, een planting des Heren''.

Maar zware woorden hadden er inmiddels al voldoende geklonken, woorden van de paus om de deugden en de talenten van Willem Eijk uit te meten en aan te prijzen en gebeden die de omstreden benoeming rechtstreeks en uitsluitend toeschrijven aan de wil en verkiezing van God, niet aan het monopolie van Vaticaanse strategieën.

De kathedraal was welgevuld, al hadden sommigen zich met meer of minder gerucht afgemeld: de rector-magnificus van de universiteit, de studentenpastores, omdat hun niet-katholieke collegae niet waren uitgenodigd, het bestuur van de 'Acht meibeweging' die vooraf, buiten in de kille storm, een waardig, stil protest ten hemel zond.

Vóór in de kerk, op het priesterkoor, viel de afwezigheid op van de bisschoppen Van Luyn, Hurkmans en Muskens, evenals die van de emeriti Niënhaus en Bluyssen, die zich beiden onlangs zuinig en kritisch hadden uitgelaten over de zoveelste benoeming die de lokale kerk bruskeerde.

Het paars in de Groninger kerk was nu overwegend made in Limburg, met Wiertz, Castermans, Punt, De Jong, Ter Schure - waar ook Eijk zijn wortels heeft. Onder de priesters rondom het altaar viel ook op de regionaal vicaris dr. ir. G. Schnell van het Opus Dei in Nederland, waarmee Eijk hechte banden heeft. Verder konden de twee 90-plussers onder de Nederlandse bisschoppen (kardinaal Willebrands en mgr. Th. Hendriksen) als levend bewijs gelden dat bisschop-zijn in Nederland nou ook weer niet zo slopend en ongezond is, als wel eens wordt gedacht.

In zijn preek herinnerde kardinaal Simonis aan een vroegere bisschop van Haarlem, J. Huibers, die na een kwart eeuw in het hoge ambt zijn opvolger toebromde: jonge man, bisschop worden is mooi, bisschop zijn is moeilijk. Eijk, aldus Simonis, weet na de vuurdoop van de afgelopen maanden wel beter. Het was een ,,beproeving voor hem en anderen, waarin hij gelukkig staande is gebleven''. De nieuwe bisschop toonde de moed om veel gesprekken aan te gaan en misverstanden uit de weg te ruimen, prees de voorzitter van de bisschoppenconferentie.

Niet iedereen is tevreden, erkende Simonis. Over bepaalde inzichten blijft volgens hem nu eenmaal verschil van mening mogelijk. Maar niet over alles: ,,Onze kerk heeft een heldere geloofsbelijdenis. Zij is ook duidelijk in wat zij leert ten aanzien van de waarden en normen voor het menselijk leven. Soms zal zij een teken van tegenspraak zijn'', benadrukte de kardinaal die zijn jonge ambtsbroeder welkom heette in het bisschoppencollege.

De afgelopen jaren waren er wel meer bisschopswijdingen, ook rechtstreeks uitgezonden door de Nederlandse televisie, maar opnieuw was het voor wel en niet-ingewijden een indrukwekkend kijk- en luisterspel, met hoge en zware woorden, de litanie van alle heiligen, de woordenloze handoplegging, de zalving, de overhandiging van evangelieboek en staf, het huwen aan de kerk met de ring, zelfs het - letterlijk - gaan zitten op de zetel van de Groninger bisschop is niet zomaar het doen rusten van het onderstuk van de rug op een plat vlak, maar een sacramentele daad.

Ondanks alle commotie rond zijn persoon ziet Eijk zijn benoeming als een uitdaging, die hij in trouw en in een goede verstandhouding met priesters, diakens, pastorale werk(st)ers en alle gelovigen wil aangaan. Eijk heeft als wapenspreuk gekozen Noli recusare laborem, een woord dat aan Sint Martinus wordt toegeschreven, patroon van de kathedraal, maar natuurlijk ook van de beroemde Martinikerk. 'Weiger het werk niet', maar labor is aldus Eijk in zijn slotwoord ook te vertalen door 'lijden'.

De afgelopen maanden, met de onverwachte benoeming in Groningen, is zijn leven op z'n kop gezet, erkende hij. In zijn bisschopswapen onder de groene hoed met aan beide zijden de gebruikelijke zes kwastjes valt de slang op, de esculaap, het teken van de artsenstand. Dat mag je erin zien, want Eijk is ook afgestudeerd als arts.

Maar meer nog wil hij ermee verwijzen naar de slang van Mozes uit Numeri 21. Een volledige uitleg van de onderliggende metaforen verschafte de nieuwe bisschop niet - niet wie of wat dan wel die gifslangen zijn die in het bisdom Groningen zo hebben toegebeten dat de gelovigen naar de slang moeten opzien, niet wat dan wel het tegengif is van zijn therapie.

Voor het bisdom Groningen wordt het weer hoog tijd om een toon te zoeken die beter past bij de streek dan het hoogdravende van het wijdingsritueel en het al even hoogdravende protest. Zelfs het bestuur van de rk studentenvereniging was - ondanks de uitnodiging - weggebleven, en nog wel principieel, niet zoals men zou verwachten omdat op zaterdagmorgen een mis om elf uur wel erg vroeg is en veel van het goede.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden