Mozambique is hard op weg naar bankroet

Afrikaans land hield grote leningen buiten de boeken

Mozambique balanceert financieel op de rand van de afgrond. Het land dat de laatste jaren te boek stond als 'een van de snelst groeiende economieën ter wereld' - met jaarlijks ruim 7 procent groei - blijkt enorme leningen voor militaire investeringen te hebben verzwegen.

Gevolg: het Internationaal Monetair Fonds schortte een week geleden zijn financiële steun aan het land op. Ook andere donoren overwegen dit. Dramatisch voor het land in zuidelijk Afrika dat een kwart van zijn overheidsinkomsten uit hulpgelden haalt. Want Mozambique blijft ondanks zijn recente groei een van de armste landen ter wereld.

De problemen begonnen met een lening voor een vloot vissersschepen in 2013. Die was opvallend hoog: zo'n 750 miljoen euro. Er hing een geur van corruptie omheen. Maar niemand stelde vragen. Mozambique had gigantische gasvoorraden voor zijn kust ontdekt. Investeerders twijfelden er niet aan dat het land die schuld in de toekomst zou kunnen terugbetalen. Mozambique was booming.

Maar de gasprijs kelderde met die van de olie. Opeens drukte de 750 miljoen loodzwaar op de overheidsfinanciën. Bovendien bleek dat 400 miljoen helemaal niet aan vissersboten was besteed, maar aan het leger. Als klap op de vuurpijl lekte deze maand uit dat Mozambique tegelijk met de 'visserijlening' nog twee andere, geheime leningen bij dezelfde Zwitserse en Russische banken afsloot, samen goed voor 800 miljoen euro.

Ook dat geld ging op aan uitgaven voor het leger, om de gasvoorraden op zee beter te kunnen beschermen. Maar ook om het leger te versterken in het hernieuwde conflict van regeringspartij Frelimo met aartsvijand Renamo. In hun burgeroorlog op het einde van de Koude Oorlog kwamen in vijftien jaar één miljoen Mozambikanen om. Belangrijkste inzet anno 2016: het delen van de regeringsmacht en daarmee de toegang tot de aardgasmiljarden.

Mozambique moet opeens 1,5 miljard euro bij zijn schuld optellen. Een enorm bedrag voor het land. Het is meer dan een tiende van wat alle inwoners samen in een jaar verdienen. Ook zonder die verzwegen leningen liep de overheidsschuld al snel op. Juist daarom besloot het IMF vorig jaar bij te springen. Investeerders wisten deze week niet hoe snel ze van Mozambikaanse staatsobligaties af moesten komen.

Het is niet uitgesloten dat er nog meer lijken uit de kast vallen. "Maar feitelijk is dat irrelevant", zegt de Britse analist Colin Waugh op de redactie van nieuwssite Clubofmozambique.com in de hoofdstad Maputo. "Iedereen weet nu dat de regering liegt over haar schulden. Het vertrouwen is weg."

Vooral de arme bevolking gaat lijden onder de schuldencrisis, vermoedt hij. Want de hoge schulden zorgen niet alleen voor druk op de staatskas, inflatie en risico's voor de nationale munt; ook maken zij dat in Mozambique nauwelijks nog Amerikaanse dollars voorhanden zijn. Die moeten allemaal worden aangewend voor schuldaflossing. Subsidies op import van graan en benzine komen daardoor waarschijnlijk te vervallen. Want ook daarvoor zijn buitenlandse valuta nodig.

Voedselprijzen zullen stijgen. Dat leidt in Mozambique doorgaans tot protesten. En protesten werken de dreigende burgeroorlog in de hand. "Want het ergste wat de overheid nu kan overkomen, is vrede", legt Waugh cynisch uit. "Zij weet dat ze haar schulden nooit kan afbetalen. Maar in oorlogstijd, zal ze zeggen, zijn extreme maatregelen en leningen nodig om de nationale veiligheid te waarborgen. Als de regering het conflict met Renamo in stand houdt, heeft zij een kans om de rampzalige gevolgen van de schuldencrisis goed te praten."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden