Mozambikanen doen niet meer mee aan de democratie

De bevolking van Mozambique heeft het geloof in haar leiding opgegeven. Minder dan een derde gaat nog stemmen, haast niemand is lid van vakbond, boerenorganisatie of sportclub.

,,Mozambique is een democratie zonder mensen”, zegt politicoloog João Pereira. De lector aan de Mondlane-universiteit in de hoofdstad Maputo bedoelt daarmee dat het proces van democratisering in zijn vaderland eigenlijk mislukt is. Bij de eerste meerpartijenverkiezingen in 1994, na een lange burgeroorlog, kwam zo’n 85 procent van de kiezers naar de stembussen. In 2004 was dat nog maar veertig procent.

„Toen er eindelijk vrede kwam in 1992 had het volk hoge verwachtingen over werk, democratisering en economische ontwikkeling. Na veertien jaar is daar weinig van terechtgekomen. Mensen zijn enorm teleurgesteld.” Pereira, een Mozambikaan met Indiase en Italiaanse voorouders, omschrijft de gemiddelde houding ten opzichte van het bestuur als wantrouwend. „Men denkt: speel maar democratie, maar wij doen niet mee. Er zullen in de toekomst miljoenen dollars verloren gaan om iets in stand te houden dat slechts een façade is.”

Een andere aanwijzing dat Mozambikanen zich weinig betrokken voelen bij ’hun land’ is dat 85 tot 95 procent van de bevolking bij geen enkele organisatie is aangesloten – of het nu een vakbond, sportclub of boerenbond is. „Mozambique is een niet-georganiseerde samenleving. Maar dit soort organisaties of politieke partijen zijn wel de enige die verandering kunnen brengen.”

Sinds het land van het socialistische naar het kapitalistische model is overgestapt, is de corruptie enorm gegroeid. „Er is nu wel vrijheid maar amper controle.” Op de vraag hoe de strijd binnen de top van regeringspartij Frelimo tussen idealisten en corrupten inmiddels verloopt, antwoordt Pereira: „Het is tegenwoordig heel moeilijk een echt ’schoon’ partijlid te vinden. Ook journalisten zijn hier corrupt. Het is de enige manier als je een mooi huis wilt. Kinderen van politici rijden nou eenmaal wel in grote auto’s.”

Ook de traditie om nooit het gedrag van je vader, leraar of baas in twijfel te trekken, verklaart het gebrek aan verzet. „Onze cultuur zegt van oudsher: mond dicht. Eigenlijk moeten we eerst die familiewaarden veranderen.”

In dit klimaat kunnen de regering en de regeringspartij Frelimo alles maken. „Ons geluk is dat wij geen eigen inkomsten hebben zoals Angola olie heeft. De regering steelt dus niet van het volk zoals daar, maar van jullie, donoren. Gelukkig worden die steeds strenger. Verantwoording afleggen naar de burgers is er niet bij.”

Oppositiepartij Renamo is door leider Dhlakama in een ’vaderpartij’ veranderd door alle concurrenten op een zijspoor te plaatsen. Wellicht dat Renamo-burgemeester Simango, die het goed doet in Beira, mettertijd de partijleiding kan versterken. „En er zijn nu wat hoogopgeleide jongere Renamo-parlementariërs die beter speechen en betere voorstellen inbrengen.”

Vooralsnog ademt heel Mozambique Frelimo: ,,Iedereen die wat wil bereiken, elke vakbond of organisatie heeft banden met de partij.”

Wat vindt de lector van de nieuwe president Guebuza die nu 1,5 jaar regeert? ,,Moeilijk te zeggen. Er is nog steeds massale armoede. Veel geld gaat naar aidsprojecten, maar die leveren weinig resultaat op. Wel zie ik een kleine verandering bij ambtenaren. Een verpleegkundige kan niet meer zo makkelijk om geld vragen eer zij je helpt. Men is op tijd op het werk, en zelfs de politie houdt zich wat in.”

Dat blijkt later als twee agenten bij het vliegveld voor een kleine verkeersovertreding een boete van 1,2 miljoen meticais (36 euro) vragen. Ze nemen uiteindelijk genoegen met een munt van 10.000.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden